Het grootste probleem van armoede is niet alleen het tekort aan geld, maar vooral de chronische stress die dit veroorzaakt, samen met het sociaal isolement en de beperkte kansen op een betere toekomst. Dit web van problemen houdt mensen gevangen.
Het heeft vaak negatieve gevolgen voor iemands welzijn, gezondheid, opleiding en sociale status. Het is nauw verbonden met de levensstandaard, oftewel het niveau van middelen, mogelijkheden en comfort dat iemand nodig heeft voor een goede levenskwaliteit. Levensstandaard en armoede zien er in verschillende contexten anders uit.
Dit komt vaak door een onzeker arbeidscontract, slecht betaalde baan, of het risico op onveilige en ongezonde arbeidsomstandigheden. Andersom is het ook zo. Armoede heeft invloed op de mogelijkheid om werk te vinden. Als je bijvoorbeeld in de bijstand zit, is je sociale netwerk vaak kleiner of minder relevant.
Volwassenen die leven met geldzorgen, schulden of armoede hebben vaker chronische stress, een ongezonde leefstijl of chronische ziekten zoals diabetes en hart- en vaatziekten. Ook psychsociale problemen of opvoedproblemen komen vaker voor.
Gevolgen van armoede
Armoede zorgt bijvoorbeeld voor minder kans op een opleiding, heeft betrekking op je woonsituatie en je gezondheid. Schaamte, sociaal isolement, eenzaamheid, stress en depressies kunnen een gevolg zijn van armoede. Ook zorgt armoede voor stress.
Armoede is zowel een oorzaak als een gevolg van psychische problemen. Armoede in de kindertijd en onder volwassenen kan leiden tot een slechte geestelijke gezondheid door sociale stress, stigma en trauma. Leven in armoede kan een traumatische ervaring zijn. De gevolgen van trauma kunnen bijdragen aan chronische armoede.
Armoede is stressvol, en dat heeft een negatieve invloed op de vorming van het brein. Dat armoede niks goeds betekent voor de perspectieven van een kind wisten we al. Kinderen van ouders met een laag inkomen halen over het algemeen slechtere cijfers op school en hebben vaker leer- en geheugenproblemen.
Armoede kan betekenen dat kinderen het zonder basisbehoeften moeten stellen en dat ze alledaagse leuke activiteiten missen die andere kinderen als vanzelfsprekend beschouwen. Armoede schaadt de gezondheid, het sociale en emotionele welzijn en het onderwijs van kinderen. Het schaadt hun jeugd en hun toekomst.
Er is geen officiële lijst van precies vier soorten armoede; wel wordt armoede het vaakst ingedeeld in absolute armoede, relatieve armoede en sociale armoede, aangevuld met specifieke vormen zoals energie-armoede.
De armste landen ter wereld, gemeten naar het bruto binnenlands product (bbp) per hoofd van de bevolking, zijn, Burundi, Zuid-Soedan en de Centraal-Afrikaanse Republiek. Deze lijst verandert regelmatig door economische groei, conflicten of rampen.
Lage lonen. Veel mensen hebben onzekere banen met een laag loon in de dienstensector, die niet genoeg opleveren om hun gezin te onderhouden. Ze kunnen mogelijk geen werk vinden dat betere lonen en arbeidsomstandigheden biedt.
Het grootste risico op armoede is geen betaald werk hebben (57%). Samen met een lage opleiding (40%) zijn dit de twee meest genoemde factoren die door de respondenten in verband gebracht worden met armoede. Daarnaast spelen factoren als hoge leeftijd en het rondkomen van enkel een AOW een rol (zie pag. 12).
Werkloosheid, slechte huisvesting, relatieproblemen, een laag opleidingsniveau, beperkte financiële middelen, schulden, druk op het gezinsleven, sociaal isolement en afhankelijkheid van hulpverlening: deze factoren komen vaak samen voor en versterken elkaar. Ze vormen een complex kluwen dat we armoede noemen.
De sociale aspecten van armoede kunnen onder meer een gebrek aan toegang tot informatie, onderwijs, gezondheidszorg, sociaal kapitaal of politieke macht omvatten. Relationele armoede is het idee dat maatschappelijke armoede bestaat wanneer er een gebrek aan menselijke relaties is.
Een van de beste manieren om armoede in ontwikkelingslanden te verminderen, is door middel van onderwijs. Onderwijs kan de vicieuze cirkel van armoede doorbreken door mensen de vaardigheden te geven die ze nodig hebben om een hoger inkomen te verdienen en een succesvol leven te leiden. De kracht van onderwijs is goed gedocumenteerd en het heeft een transformerend effect op het leven van mensen.
Maatregelen voor mensen in armoede
Armoede doet veel meer met een mens dan alleen een gebrek aan geld veroorzaken; het leidt tot chronische stress, schaamte en een verminderd denkvermogen. Het raakt de mentale en fysieke gezondheid diepgaand.
Wat zijn de 6 verschillende soorten armoede? Er zijn zes soorten armoede, waaronder absolute armoede, relatieve armoede, situationele armoede, generatiearmoede, stedelijke armoede en plattelandsarmoede.
(Verborgen) armoede is relatief hoog onder eenoudergezinnen met alleen minderjarige kinderen en eenpersoonshuishoudens. Eenpersoonshuishoudens vormen hierbij de meest omvangrijke groep verborgen armen. Voor kinderen en ouderen is het risico op armoede het grootst.
Kinderarmoede wordt in verband gebracht met ontwikkelingsachterstanden, toxische stress, chronische ziekten en voedingstekorten. Mensen die in hun jeugd in armoede leven, hebben een grotere kans om ook als volwassene in armoede te leven, wat bijdraagt aan generatiecycli van armoede.
Kinderarmoede leidt tot diverse negatieve gevolgen, waaronder een laag zelfbeeld, wat een risicofactor is voor psychische aandoeningen, zelfmoord of slechte schoolprestaties. Er is echter weinig bekend over de reden waarom kinderarmoede tot een laag zelfbeeld leidt.
Het kan ook leiden tot meer empathie, sterkere relaties, veerkracht en bevrijding van materialisme. Deze voordelen ontstaan vaak wanneer mensen leren te vertrouwen op innerlijke kracht en gemeenschap in plaats van materiële rijkdom. Probeer echter zo min mogelijk arm te blijven.
Onderzoek van de afgelopen decennia heeft belangrijk licht geworpen op de effecten van armoede-gerelateerde tegenspoed op het cognitief functioneren. Het is aangetoond dat verschillen in IQ-scores tussen kinderen uit gezinnen met een hoog en een laag inkomen al in de late kindertijd ontstaan en tegen de adolescentie bijna verdrievoudigen [1].
Stress zorgt ervoor dat je hersenen adrenaline en cortisol aanmaken, waardoor de amygdala (het gevarencentrum) actiever wordt, de prefrontale cortex (voor planning) minder werkt, en de hippocampus (voor het geheugen) kan krimpen.
Hier zijn een paar belangrijkste redenen: Culturele factoren: In veel arme landen wordt kinderen krijgen gezien als een belangrijk onderdeel van het leven en een teken van vruchtbaarheid en welvaart. Bovendien worden grote families vaak gewaardeerd en beschouwd als een steunnetwerk in tijden van nood.