Iemand die de realiteit niet wil of kan accepteren, noem je meestal iemand die ontkent of leeft in zelfbedrog, met als belangrijkste termen ontkenning, cognitieve dissonantie en waan.
In de psychologie is ontkenning de keuze van een persoon om de werkelijkheid te ontkennen als een manier om te voorkomen dat hij of zij een ongemakkelijke waarheid moet onder ogen zien. Ontkenning is in wezen irrationeel menselijk gedrag dat de erkenning van een historische ervaring of gebeurtenis tegenhoudt wanneer iemand weigert een empirisch verifieerbare realiteit te accepteren.
Een derealisatiestoornis is een psychisch probleem waarbij de wereld om je heen onwerkelijk, vreemd of als een droom aanvoelt. Mensen of voorwerpen lijken nep, wazig of levenloos, alsof er een glasplaat tussen jou en de werkelijkheid zit. Je weet wel dat het echt is, maar zo voelt het niet.
Iemand met dit gedrag noem je vaak een narcist, een megalomaan of iemand met grootheidswaanzin. Dit gedrag past bij een kwetsbaar ego dat zichzelf koste wat het kost wil beschermen tegen schande of fouten.
De oorzaken van derealisatie en depersonalisatie zijn divers en kunnen variëren van stress en slaapgebrek tot trauma's en middelengebruik. Het brein kan in stressvolle situaties een verdedigingsmechanisme inschakelen waarbij het de realiteit op een afstand plaatst.
Een belangrijk verschil tussen symptomen van derealisatie en psychotische wanen is dat de zogenaamde realiteitstoetsing bij mensen die derealisatie ervaren intact is. Dit betekent dat zij onderscheid kunnen maken tussen wat ze denken en voelen en dat wat 'echt' is, zelfs als dat niet zo voelt.
Schizofrenie. Voor wie wend je je tot hen? Schizofrenie en depersonalisatie-derealisatiestoornis (DDD) zijn twee psychische aandoeningen die veel overeenkomsten lijken te vertonen; het zijn echter twee unieke, niet-gerelateerde stoornissen.
Een stille of verborgen narcist herken je aan een slachtofferrol, passief-agressief gedrag en een stiekem gevoel van superioriteit. In plaats van op te vallen door arrogantie, komt deze persoon juist verlegen, onzeker of heel bescheiden over.
Iemand die alles verdraait, noem je een manipulator, draaikont of een gaslighter. Dit gedrag is een vorm van psychologische spelletjes spelen om zelf je zin te krijgen of een ander de schuld te geven.
Narcisten gebruiken specifieke taalpatronen om de controle te behouden, schuld af te schuiven en je zelfvertrouwen te ondermijnen. Typische uitspraken zijn bedoeld om je te manipuleren, ook wel gaslighting genoemd, of om de ander de schuld te geven.
Derealisatie (het gevoel dat de wereld om je heen onwerkelijk of als een droom aanvoelt) wordt meestal veroorzaakt door extreme stress, angst of een heftige gebeurtenis. Het is een natuurlijke beschermingsreactie van je hersenen.
Derealisatiesymptomen
Je emotioneel losgekoppeld voelen van mensen om wie je geeft, alsof je gescheiden bent door een glazen wand. Je omgeving lijkt vervormd, wazig of kleurloos. Of het lijkt alsof alles slechts twee dimensies heeft, plat en zonder diepte.
Bij een dissociatieve stoornis raak je tijdelijk de verbinding kwijt met jezelf, je herinneringen, emoties of de realiteit. Het is een overlevingsmechanisme bij extreme stress of trauma. Symptomen zijn onder meer depersonalisatie (jezelf van een afstandje bekijken) en geheugenverlies.
Het accepteren van de realiteit, vooral wanneer die confronterend is, is cruciaal voor mentaal welzijn. Het onvermogen om de realiteit te accepteren komt vaak voort uit verschillende psychologische factoren, waaronder angst, onrust of trauma's uit het verleden.
ontkenners (meervoud): iemand die het bestaan, de waarheid of de geldigheid van iets ontkent, ondanks bewijs of sterke aanwijzingen dat het echt, waar of geldig is; iemand die ontkenning bedrijft.
Escapisme is mentale afleiding van onaangename aspecten van het dagelijks leven, meestal door middel van activiteiten die een beroep doen op de verbeelding of vermaak.
Een manipulatieve narcist is iemand met een sterke focus op eigen belang die bewuste psychologische spelletjes gebruikt, zoals gaslighting, schuldverschuiving en het bespelen van emoties, om volledige controle over anderen te krijgen en te behouden.
Een narcist reageert op kritiek met extreme boosheid, ontkenning of het omdraaien van de schuldvraag. Ze kunnen de kritiek niet goed verdragen omdat dit hun kwetsbare zelfbeeld bedreigt.
De vier belangrijkste soorten gaslighting zijn de ontkenning van de realiteit, de bagatellisering van gevoelens, het verdraaien van de waarheid en het creëren van tegenstrijdigheden. Deze technieken worden gebruikt om iemands geestelijke gezondheid en zelfvertrouwen te ondermijnen.
De 4 meest bekende typen narcisten zijn de grandioze narcist, de verborgen narcist, de kwaadaardige narcist en de communale narcist. Hoewel psychologen vaak meer subtypen onderscheiden, worden deze vier hoofdvormen het vaakst gebruikt om verschillen in gedrag te verklaren.
Narcisten kunnen heel slecht tegen kritiek, gezichtsverlies en genegeerd worden. Dit zijn tien dingen waar ze absoluut niet tegen kunnen:
Als een narcist zijn zin niet krijgt, reageert hij vaak met heftige woede, extreme controle of de slachtofferrol. Dit gedrag komt voort uit een diep gevoel van kwetsbaarheid en een gekrenkt ego.
Schizoaffectieve stoornis combineert symptomen van schizofrenie (zoals hallucinaties) met stemmingsproblemen (zoals depressie of manie). Het goede nieuws is dat je met de juiste ondersteuning en hulpmiddelen absoluut een goed leven kunt leiden.
Depersonalisatie en derealisatie
Het kan bijvoorbeeld voelen alsof je niet echt leeft, voortdurend op 'automatische piloot' staat, een toeschouwer bent van jezelf of dat je jezelf nauwelijks herkent in de spiegel. Ook komt het regelmatig voor dat mensen hun eigen gevoelens of gedachten als onwerkelijk ervaren.
Bij schizofrenie vereist de grote verscheidenheid aan beperkingen in de dagelijkse activiteiten (ADL's), van de meest basale (zoals baden en tandenpoetsen) tot de meer complexe (instrumentele ADL's, bijvoorbeeld financieel beheer, medicatiebeheer, mobiliteit in de gemeenschap, boodschappen doen, huishoudelijke taken en werkvaardigheden), een gerichte aanpak...