Risicovol speelgedrag is een spannende en avontuurlijke vorm van spelen waarbij kinderen grenzen opzoeken en er een kleine kans is op een fysieke verwonding. Voorbeelden hiervan zijn klimmen in bomen, stoeien en spelen met hoge snelheid. Het helpt kinderen om zelfvertrouwen te krijgen en zelf risico's te leren inschatten. Meer informatie is te vinden bij het Expertisecentrum Kinderopvang.
Risicovol spel is een vorm van spelen waarbij kinderen bewust grenzen opzoeken en risico's nemen die gepaard gaan met spanning en onvoorspelbaarheid, wat bijdraagt aan hun plezier, ontwikkeling en risico-competentie doordat zij zelf leren inschatten welke risico's zij willen aangaan.
Vormen van risicovol spelen
Risicovol spelen is spelen waarmee onzekerheid en exploratie verbonden is met mogelijke negatieve gevolgen zoals angst en een fysieke verwonding en mogelijke positieve gevolgen zoals opwindende ervaringen opdoen en nieuwe vaardigheden beheersen.
Op 25 september 2024, tijdens het symposium Risicovol Spelen / Risky Play ter ere van de promotie van Martin van Rooijen, hebben de Blauwe Ton en VeiligheidNL hét Collectief Risicovol Spelen aangekondigd.
Risicovol spelen ontwikkelt een positieve houding van 'ik kan het' en daarmee gaat een kind uitdagingen meer zien als iets om van te genieten, dan om te vermijden. Dit vergroot onafhankelijkheid en zelfvertrouwen, wat belangrijk kan zijn voor hun doorzettingsvermogen wanneer geconfronteerd met uitdagingen (3,5).
Risicovol spelen is spannend en opwindend. Het brengt een risico op lichamelijk letsel met zich mee. Het is uitdagend, het test grenzen en het helpt kinderen om te ontdekken en hun eigen grenzen te bepalen. Het kan gaan om klimmen, glijden, balanceren, springen en hangen, rollen of het gebruiken van potentieel gevaarlijke voorwerpen.
Geef kinderen opties, laat ze zelf ontdekken tot waar ze willen en durven gaan. Biedt ze de ruimte om te leren omgaan met aanvaardbare risico's. Grenzen aftasten, grenzen verleggen. Geen aanmoediging tot gevaarlijk spel, maar uitnodigen tot ontdekkend en uitdagend spel.
Door de Kijkwaaier regelmatig te gebruiken, leer je makkelijker inschatten wanneer een risico te groot is en wat je kunt aanpassen om het spel toch mogelijk te maken. Is een risico uiteindelijk onaanvaardbaar? Leg het dan aan het kind uit, bied een alternatief aan, of pas de omgeving aan.
Soms kan experimenteren tot extra risico's leiden. Zoals ongelukken of schade voor de gezondheid. Dit heet risicogedrag. Voorbeelden van risicogedrag zijn: alcoholgebruik, roken, drugsgebruik, ongezond eetgedrag, riskant seksueel gedrag, gokken, gevaarlijke online challenges en riskant gedrag in het verkeer.
De sociaal/emotionele vaardigheden welke kinderen toepassen om met elkaar te spelen noem ik speelgedrag.
Risicocompetenties: risico's inschatten en cognitieve vaardigheden om afwegingen te maken. Motorische vaardigheden: minder bewegingsangst en beter in hun vel. Omgevingsbewustzijn: inzicht in hoogte, diepte, snelheid en daardoor het navigerend vermogen.
Voorbeelden van risicovol spelen:
Spelen op hoogte (in bomen klimmen, klimrekken, schommels e.d.) Spelen op snelheid (skaten, steppen, hard fietsen e.d.) spelen op risicovolle plekken (vijver, bij vuur, bos e.d.) trek- en duwspelletjes (stoeien, stokkengevecht e.d.)
Als arts of verpleegkundige vertel je een kind wat hij van je kan verwachten, wat je gaat doen. Let op dat niemand onverwacht kan binnenlopen. Als leerkracht zorg je voor vaste plekken, eigen spullen en een duidelijke dagindeling, met tijd en uitleg tussen de verschillende activiteiten.
Risicovol buitenspelen is een avontuurlijke en uitdagende vorm van buitenspelen waarbij er een risico bestaat op een (kleine) verwonding. Kinderen zoeken en verleggen hun hierdoor ontwikkelen ze zelfvertrouwen, doorzettingsvermogen en leren ze risico's inschatten.
Moedig hen aan om zelf risico's in te schatten en na te denken over de mogelijke gevolgen van hun handelingen. Help je kind risico, gevaar en letsel te begrijpen en geef passende voorbeelden, zoals dat het gebruik van stokken als zwaarden anderen pijn kan doen.
De 3 V's verwijzen in Nederland het meest bekend naar de principes voor dierproeven: vervanging, vermindering en verfijning. Daarnaast worden ze in het onderwijs gebruikt voor spelbegeleiding (verkennen, verbinden, verrijken).
Een veelgebruikte interventie bij spelbegeleiding staat bekend als de drie v's: verkennen, verbinden en verrijken. Een methode om de leeromgeving van jonge kinderen te verrijken is door spelmateriaal beschikbaar te stellen en door hoeken en speelruimten te creëren.
Bewegingen die vaak geassocieerd worden met risicovol spel, zoals schommelen, klimmen, rollen, hangen en glijden, zijn niet alleen leuk voor kinderen, maar ook essentieel voor hun motorische vaardigheden, evenwicht, coördinatie en lichaamsbewustzijn.
Ruw spelen is waarschijnlijk een fundamenteel menselijk instinct dat kinderen helpt bij de ontwikkeling van veel vaardigheden – maar kinderen vinden dit soort spel vooral leuk omdat het plezierig is! Ruw spelen helpt jonge kinderen: de grenzen van hun kracht te leren kennen; hun veranderende positie in de ruimte te verkennen.
Voer echte gesprekken met kinderen (geef ze niet alleen instructies). Pedagogen in Adamstown ontdekten dat kinderen eerder risicovol spel probeerden als volwassenen met hen praatten over het plannen en nemen van risico's. Ouders kunnen soortgelijke strategieën gebruiken bij hun kinderen, door hen te helpen vragen te stellen over wat ze doen en waarom.
Bij risicovol spelen gaan kinderen aan de slag met spannende, uitdagende en avontuurlijke activiteiten, waarbij een risico bestaat op een (kleine) verwonding. Kinderen testen en verleggen hun grenzen door nieuwe activiteiten uit te proberen en hun angsten te overwinnen. Dit gebeurt allemaal buiten hun comfortzone.
Risicovol spel in de kinderopvang omvat avontuurlijke activiteiten waarbij kinderen fysieke grenzen opzoeken, zoals klimmen op hoogte, spelen met snelheid en stoeien. Dit type spel stimuleert de motorische ontwikkeling, vergroot het zelfvertrouwen en leert kinderen om zelf risico's in te schatten.
Belangrijke punten om kinderen veerkrachtig en vrolijk op te laten groeien zijn: Lichamelijke verzorging, voeding, rust. Spelen en leren, succes- en faalervaringen opdoen, een werkhouding aanleren. Leren omgaan met emoties, je gevoelens kunnen uiten, met tegenslag leren omgaan.
Exploratief spel.
Door materiaal te pakken, te bekijken, te voelen of te gooien wordt er een beeld van gevormd. Hoe werkt het en wat doet het? Voor dit type spel is geen specifiek speelgoed nodig. Een peuter verzamelt bijvoorbeeld stokjes of blaadjes, een baby schud met zijn rammelaar.