Door WereldData · Gepubliceerd op
Asielzoekers mogen in Nederland blijven als ze de vluchtelingenstatus krijgen, een beroep doen op subsidiaire bescherming of dringende humanitaire redenen hebben. De Immigratie- en Naturalisatiedienst (IND) beoordeelt of een aanvraag aan deze regels voldoet.
Sinds 12 juni 2026 gelden er nieuwe asielregels in Nederland en de rest van de Europese Unie door de invoering van het Europese Asiel- en Migratiepact. Dit pact brengt strengere grenscontroles, snellere procedures en een nieuwe verdeling van verantwoordelijkheden binnen de EU.
In Nederland bepaalt de Immigratie- en Naturalisatiedienst (IND) of een asielzoeker mag blijven. De IND onderzoekt het persoonlijke verhaal van de vluchteling en toetst dit aan de wetten en regels. Andere organisaties zoals het COA gaan over de opvang, maar gaan niet over de beslissing wie er mag blijven.
Afgewezen asielzoekers moeten Nederland verlaten, maar verblijven in de praktijk op verschillende plekken afhankelijk van hun situatie: terugkeer naar het herkomstland, een speciale vrijheidsbeperkende locatie (VBL), vreemdelingendetentie, of illegaal 'ongedocumenteerd' in de samenleving.
Als de IND heeft besloten dat een asielzoeker recht heeft op de vluchtelingenstatus, dan krijgt hij een tijdelijke verblijfsvergunning die 5 jaar geldig is. Hij is dan statushouder. Statushouders hebben recht op huisvesting.
Het is echter belangrijk om te benadrukken dat asiel geen permanente, levenslange verblijfsstatus in de Verenigde Staten is. Daarom is het essentieel om alle asielzoekers aan te moedigen om binnen een jaar na de datum waarop hun asiel werd verleend, een aanvraag in te dienen voor een permanente verblijfsvergunning.
In Nederland kreeg in het jaar 2025 ongeveer 47,7% van de beoordeelde asielaanvragen een verblijfsvergunning. Dit percentage (het inwilligingspercentage) verschilt sterk per jaar en hangt erg af van het land van herkomst.
Denemarken staat algemeen bekend als het land met het strengste en meest restrictieve asielbeleid in West-Europa, met daarnaast zeer harde grensmaatregelen in landen zoals Polen en Hongarije.
Afgewezen asielzoekers worden vaak niet teruggestuurd omdat hun land van herkomst hen niet wil terugnemen of omdat zij geen geldige reisdocumenten hebben. Daarnaast spelen juridische bescherming en onvindbaarheid een grote rol in het uitblijven van uitzetting.
De 1-jaarsregel: wat houdt die werkelijk in?
Volgens de Amerikaanse immigratiewetgeving moeten de meeste mensen die asiel willen aanvragen, formulier I-589 indienen binnen een jaar na hun laatste aankomst in de Verenigde Staten. Dit is geen vrijblijvende richtlijn, maar een wettelijke termijn die strikt wordt gehandhaafd door de Amerikaanse dienst voor burgerschap en immigratie (US Citizenship and Immigration Services).
Sinds 12 juni 2026 gelden er ingrijpende nieuwe asielregels in Nederland en de Europese Unie. Deze regels vloeien voort uit het Europese Asiel- en Migratiepact en zijn bedoeld om de instroom te beperken en procedures te versnellen.
Een asielzoeker moet aantonen dat hij of zij wordt vervolgd op basis van een van de vijf beschermde gronden (ras, religie, nationaliteit, lidmaatschap van een bepaalde sociale groep of politieke overtuiging ).
Als een asielzoeker een verblijfsvergunning krijgt (een statushouder wordt) en naar een sociale huurwoning verhuist, ontvangt die een inrichtingskrediet, een bijstandsuitkering en begeleiding bij de inburgering.
In Nederland beslist de Immigratie- en Naturalisatiedienst (IND) of iemand in Nederland met een verblijfsvergunning mag blijven. Vreemdelingen die volgens de wet niet (meer) in Nederland mogen blijven moeten Nederland verlaten. De Dienst Terugkeer en Vertrek (DTenV) voert het terugkeerbeleid uit.
Spanje heeft de meeste asielzoekers in de Europese Unie, gevolgd door Italië en Frankrijk. Volgens Eurostat ontving Spanje in 2025 zo'n 141.000 eerste asielaanvragen, wat neerkomt op 21 procent van het totale Europese totaal.
Belangrijkste conclusies. De nieuwe Britse asielregels vervangen de vijfjarige verblijfsvergunning door een tijdelijke vluchtelingenstatus van 30 maanden. De vluchtelingenstatus wordt nu voor 30 maanden verleend, waarna de bescherming wordt herzien voordat een nieuwe verblijfsvergunning wordt verleend.
Een asielzoeker in een opvanglocatie krijgt geen vast maandsalaris, maar ontvangt wekelijks leef- en eetgeld van het Centraal Orgaan opvang Asielzoekers (COA). Per maand komt dit neer op een totaalbedrag van ongeveer 260 tot 310 euro voor een alleenstaande volwassene, afhankelijk van of de opvang voor maaltijden zorgt.
De meeste vluchtelingen willen terugkeren naar hun land, maar thuis is vaak onbereikbaar vanwege de aanhoudende onveiligheid. In 2025 konden 4,4 miljoen vluchtelingen terugkeren naar huis, hoewel velen onder ongunstige omstandigheden terugkeerden of in extreem kwetsbare situaties terechtkwamen.
Nederland krijgt asielzoekers door wereldwijde onveiligheid, internationale plichten en routes via Europa. De belangrijkste redenen zijn oorlogen en vervolging in herkomstlanden, internationale verdragen en netwerken onderweg.
Het aantal asielzoekers dat voor het eerst asiel aanvraagt, is geconcentreerd in een paar Europese landen (zie figuur 1). Duitsland, het Verenigd Koninkrijk, Zweden, Italië en Frankrijk trekken de meeste mensen aan die voor het eerst asiel aanvragen. In het Verenigd Koninkrijk is het aantal asielzoekers gestegen van 42.000 in 2019 naar 75.000 in 2023.
Binnen de Europese Unie hebben kleinere landen zoals Estland, Malta en Slowakije de minste asielzoekers. Volgens Eurostat vangen zij in absolute aantallen en per inwoner de minste verzoeken om internationale bescherming op.
Met 89.455 aanvragen in 2025 vormden mensen afkomstig uit Venezuela de grootste groep asielzoekers in de EU. Daarna volgen Afghanistan en Syrië. Spanje vangt veruit de meeste Venezolaanse en Colombiaanse vluchtelingen op, terwijl Duitsland vooral aanvragen ontvangt van mensen uit Syrië en Afghanistan.
Vluchtelingen met een verblijfsvergunning (statushouders) krijgen wettelijke voorrang op een sociale huurwoning om de asielzoekerscentra (AZC's) te ontlasten, de integratie te starten en omdat de Nederlandse wet gemeenten hiertoe verplicht.
Vergelijking van de uitgaven per vluchteling of asielzoeker
Drie van de 31 landen rapporteerden in 2022 en 2023 helemaal geen kosten (Australië, Hongarije en Luxemburg); en nog eens vier landen rapporteerden kosten van slechts $1.000 per hoofd of minder. Het Verenigd Koninkrijk rapporteert de hoogste kosten per hoofd, gevolgd door Ierland en Zwitserland.
Waar komen de meeste asielzoekers vandaan? Meer dan een derde van de Nederlandse asielaanvragen in 2025 komt van mensen uit Syrië. Daarna zijn de grootste groepen asielzoekers en nareizigers afkomstig uit Eritrea en Jemen.