Met een "psychisch leugenaar" wordt meestal een pathologische leugenaar of mythomaan bedoeld: iemand met een dwangmatige en ziekelijke drang om te liegen. Dit is geen op zichzelf staande officiële diagnose, maar een diepgeworteld gedragspatroon waarbij leugens vaak geen duidelijk doel of voordeel dienen.
Iemand die last heeft van mythomanie of pseudologia fantastica liegt veel en vaak. De leugens zijn meestal groots, ingewikkeld, vol details, levensecht en lijken soms zinloos. Toch blijven ze maar komen. Het kan gaan om fantasieverhalen over werk, gezondheid, prestaties of relaties.
Je weet of iemand liegt door te letten op afwijkend gedrag, tegenstrijdigheden in het verhaal en taalgebruik. Er is geen enkele feilloze truc, omdat signalen per persoon verschillen.
Iemand met narcisme heeft een sterk opgeblazen zelfbeeld en is vooral gericht op zichzelf en zijn of haar eigen behoeften. Ze tonen vaak weinig empathie (inlevingsvermogen) en beschouwen zichzelf boven de rest. Als je ze erop aanspreekt of kritiek uit, kunnen ze boos reageren of doen alsof het ze niet raakt.
Een pathologische leugenaar is iemand die ziekelijk vaak liegt. "Ze liegen niet over één feit, maar kunnen zo hele verhalen over hun eigen leven verzinnen", zegt Ursula gz-psycholoog Hendriks-Van den Bos van Psychocare.
Er zijn veel signalen die erop kunnen wijzen dat iemand liegt. Zo kan iemand bijvoorbeeld te weinig of juist te veel oogcontact maken, zweten of rood worden, onrustig zijn of ongebruikelijke gebaren maken, moeite hebben met een normaal spraakpatroon en problemen hebben met het beheersen van het volume en de toon van de stem.
Volgens hoogleraar pedagogische wetenschappen Rianne Kok liegen we het meeste tegen mensen die heel dicht bij ons staan. Ze zegt dat de moeder in een gezin het vaakst wordt blootgesteld aan het terreur van de leugen. Ook onderzoeker Sophie van der Zee ziet leugens het meest in het gezin.
De drie belangrijkste en meest bekende typen narcisten zijn openlijk (grandioos) narcisme, verborgen (kwetsbaar) narcisme en maligne (kwaadaardig) narcisme. Hoewel de kenmerken overlappen, uit het gedrag zich op een andere manier.
Typische uitspraken van een narcist zijn vaak bedoeld om de schuld bij een ander te leggen, zoals “Dat heb ik nooit gezegd”, “Je bent veel te gevoelig” en “Als jij je anders gedroeg, was ik niet zo boos”. Ze gebruiken deze woorden om macht te behouden en jou te laten twijfelen aan de werkelijkheid.
Ten eerste liegt een narcist meestal wanneer hij of zij absoluut stellig is. De reflexmatige reactie "Ik heb het niet gedaan" is doorgaans defensief, en de ontkenning is sterk en intens. Het kan ervoor zorgen dat je aan jezelf gaat twijfelen.
In plaats van te zeggen: "Ik heb het niet gedaan", zou een bedrieger de aandacht kunnen afleiden met een protestuitspraak als: " Waarom zou ik zoiets doen?" of "Je kent me, ik zou zoiets nooit doen." Anderen zouden een vraag letterlijk herhalen, waardoor ze tijd winnen om een antwoord te formuleren.
Leugenaars, vaak sociopaten, staan erom bekend dat ze de persoon die ze willen misbruiken, "bestudeeren". Vergeet niet dat een leugenaar geen empathie heeft: hoe moeilijk het ook te geloven is, het is waar. De leugenaar is zich er niet van bewust hoe het liegen jou kan laten voelen.
Regelovertredend gedrag
ADHD kan al snel leiden tot oppositioneel-opstandig gedrag (niet luisteren en gehoorzamen) en tot normoverschrijdend gedrag (liegen, pesten, stelen) bij kinderen. Schattingen lopen uiteen van 20-80%, afhankelijk van de onderzochte groep en de meetmethoden.
Klinische observaties bij ASH hebben geleid tot de ontdekking van vier mogelijke subtypes van psychopathie: narcistische, borderline, sadistische en antisociale. Er wordt ingegaan op de conceptualisering van psychopathie, waarbij erkend wordt dat aanvullende gegevens nodig zijn om de waargenomen variaties in psychopathiegevallen te begrijpen.
'Kenmerken zoals oppervlakkige emoties, impulsiviteit, roekeloos gedrag en antisociaal gedrag vormen de basis van een psychopathisch persoon. Die kenmerken zie je minder terug bij narcisme. '
Veel mensen die dwangmatig liegen, overdrijven hun verhalen, worden boos als ze ermee geconfronteerd worden en spelen voortdurend het slachtoffer. Omgaan met een pathologische leugenaar vereist vaak dat je weet wanneer je de banden moet verbreken en dat je het gedrag herkent. Professionele hulp kan je ondersteunen bij het stellen van grenzen en het beperken van contact.
Narcisten kunnen heel slecht tegen kritiek, gezichtsverlies en genegeerd worden. Dit zijn tien dingen waar ze absoluut niet tegen kunnen:
Een stille of verborgen narcist herken je aan een slachtofferrol, passief-agressief gedrag en een stiekem gevoel van superioriteit. In plaats van op te vallen door arrogantie, komt deze persoon juist verlegen, onzeker of heel bescheiden over.
Kan een narcist sorry zeggen? Ja hoor, een narcist kan perfect 'sorry' zeggen. Maar dat doet hij niet omdat hij schuldgevoelens heeft om hoe hij jou heeft behandeld. Als een narcist 'sorry' zegt of zich verontschuldigt dan doet hij dat louter en alleen uit eigenbelang.
Volgens de astrologie wordt de Leeuw het vaakst gelinkt aan narcistische trekjes, gevolgd door de Ram en de Schorpioen. Wetenschappelijk gezien is er echter geen bewijs dat je sterrenbeeld iets te maken heeft met een narcistische persoonlijkheid.
Het is dus waarschijnlijker dat narcisten een hoge mate van vermijdende hechting vertonen, wat we in het volgende hoofdstuk zullen bespreken. Kwetsbare narcisten hebben een zeer fragiel zelfbeeld en hoewel ze de goedkeuring van anderen zoeken, ervaren ze sterke angst als gevolg van relaties en hebben ze de neiging deze te vermijden.
Gevaarlijke kenmerken van iemand met een narcistische persoonlijkheid zijn extreem manipulatief gedrag, een totaal gebrek aan inlevingsvermogen en het systematisch omdraaien van de schuldvraag. Deze eigenschappen zorgen ervoor dat ze de controle over een ander kunnen overnemen en diegene emotioneel kunnen uitputten.
Iemand die over alles liegt, noem je een pathologische leugenaar of iemand met mythomanie. Dit gedrag kenmerkt zich door verhalen die vaak groot en overtuigend zijn, en gebeurt soms zonder duidelijke reden. Meer informatie over dit gedrag vind je bij Psyned.
Uit de resultaten bleek dat mannen vaker logen en daarin beter slaagden dan vrouwen. Bovendien geloofden mannen de afzender minder dan vrouwen, maar waren ze niet beter in het onderscheiden van leugens en waarheden. Een hoger waargenomen vermogen om te liegen, narcistische trekken en een ervaringsgerichte denkstijl verklaarden de prestaties van mannen.
Vaak verstijven ze en staan beide schouders naar voren gericht. Leugenaars halen hun schouders op, bijvoorbeeld als ze een gerichte vraag beantwoorden. Ook het hoofd kan lichtjes voorovergebogen zijn. “Soms leunen ze voorover, om in de gunst te komen.