Het Nederlandse slavernijverleden omvat de periode van de 16e tot de 19e eeuw waarin Nederland, via de WIC en VOC, honderdduizenden Afrikaanse en Aziatische mensen dwong tot onbetaald werk op plantages en in koloniën zoals Suriname en Nederlands-Indië.
De slavernij levert Nederland veel geld op.
Ze verruilen handelswaar tegen tot slaaf gemaakte Afrikanen, waarmee ze naar de kolonies in Amerika varen. Daar moeten tot slaaf gemaakten gedwongen werken, bijvoorbeeld op plantages. Gewassen van die plantages, zoals suiker en koffie, verkopen handelaren in Nederland.
Tijdens de slavernij in Suriname en andere koloniën legden plantagehouders gruwelijke straffen op om slaafgemaakten te onderdrukken en te controleren. Dit gebeurde vaak in het openbaar. Wereldwijd is slavernij sinds het VN-mensenrechtenverdrag verboden.
Draden van ons Nederlandse slavernijverleden (DvONS) is een landelijk kunst- en participatieproject van Stichting Villa Maecenatis waarbij inwoners in alle twaalf provincies samenwerken aan monumentale wandkleden van circa 35 meter lang. Deze textiele kunstwerken verbeelden de regionale en lokale sporen van het koloniale slavernijverleden.
Moderne slavernij in Nederland bestaat in de vorm van mensenhandel, waarbij de nadruk ligt op arbeidsuitbuiting, seksuele uitbuiting en criminele uitbuiting. Slachtoffers worden gedwongen tot werk of handelingen door bedreiging, geweld, schulden of misleiding.
Draden van ons Nederlandse slavernijverleden (DvONS) - editie Limburg is een provinciaal kunst- en participatieproject waarbij inwoners samenwerken aan een monumentaal wandkleed van circulair textiel om de lokale en historische sporen van het slavernijverleden zichtbaar te maken.
Afschaffing in Suriname
Deze maatregel was vooral bedoeld om te voorkomen dat de voormalige slaven massaal de plantages zouden verlaten, waardoor de plantage-economie zou instorten.
Typische achternamen die door de afschaffing van de slavernij in 1863 in Suriname en op de Nederlandse Antillen ontstonden, zijn te verdelen in gehechte eigenaarsnamen, omgekeerde woorden (anagrammen) en zelfverzonnen woorden of deugden.
Tijdens de trans-Atlantische slavernij heeft Portugal de meeste mensen verhandeld. Portugese handelaren verscheepten in totaal ruim 5,8 miljoen tot slaaf gemaakten, waarmee zij verantwoordelijk waren voor bijna de helft van de gehele trans-Atlantische slavenhandel.
Ja, vroeger waren er ook blanke slaven. Slavernij bestond in bijna elke oude cultuur en was lange tijd niet gebonden aan iemands huidskleur. Mensen werden slaaf door oorlog, armoede of misdaad.
Haïti werd in 1804 het eerste land in de moderne geschiedenis dat de slavernij volledig en definitief afschafte, als resultaat van een succesvolle opstand door tot slaaf gemaakten. In Europa was Denemarken in 1803 het eerste land dat een verbod instelde op de trans-Atlantische slavenhandel.
In 1863 schaften de Nederlanders, als een van de laatste westerse landen, de slavernij af.
De grootste Nederlandse slavenhandelaar was de West-Indische Compagnie (WIC) als bedrijf, en na het opheffen van haar monopolie was de Middelburgse Commercie Compagnie (MCC) de grootste particuliere handelaar.
Nederlandse Republiek
In de 18e eeuw namen plantage-eigenaren ook slaven mee, maar het waren er maar weinig. Hoewel onvolledige archieven tonen aan dat tussen 1729 en 1775 ongeveer 500 mensen van Afrikaanse afkomst vanuit Suriname naar Nederland reisden, waarvan de meesten na een kort verblijf terugkeerden.
De slavernij in de Verenigde Staten werd afgeschaft door Abraham Lincoln, de zestiende president van het land.
De plantagehouder was de eigenaar van de plantages. Vaak had hij iemand in dienst die de 'tot slaaf gemaakten' controleerde tijdens het werk op het veld. Deze slavendrijver zorgde ervoor dat de slaven hun werk goed deden en niet wegliepen. Tijdens het werk op het veld was het vaak erg warm.
Veel tot slaaf gemaakte mannen in de koloniale periode droegen namen als Bacchus, Vergilius, Hannibal, Jupiter, Titus, Cato, Cicero, Hector, Cupido, Primus, Augustus, Scipio, Nero, Hercules en Caesar, terwijl tot slaaf gemaakte vrouwen en meisjes in New England en daarbuiten klassieke slavennamen kregen zoals Venus, Diana, Phoebe, Juno, Daphne, Dido, ...
Omgekeerde namen (ook wel anagrammen genoemd) komen regelmatig voor in Suriname. Johannes Jacobus Ekniv bijvoorbeeld is het kind van de Europeaan Vincke en de zwarte vrouw Catharina – zijn achternaam is de omgekeerde achternaam van zijn vader.
Nederland heeft in de periode van de 16e tot de 19e eeuw naar schatting 600.000 tot 650.000 mensen tot slaaf gemaakt en verhandeld. Dit gebeurde voornamelijk via de West-Indische Compagnie (WIC) en in mindere mate via de Vereenigde Oostindische Compagnie (VOC) in Aziatische gebieden.
In het algemeen varieerde de prijs van een slaaf in de 19e eeuw in de Verenigde Staten tussen de $800 en $1.200, maar sommige geschoolde of gespecialiseerde slaven konden aanzienlijk hogere prijzen opbrengen.
Moderne slavernij in Nederland
In Nederland zijn er naar schatting 5.000 mensen jaarlijks slachtoffer van moderne slavernij. Zij werken bijvoorbeeld in de prostitutie, land- of tuinbouw of schoonmaakbranche. Vaak zijn vluchtelingen, illegalen en arbeidsmigranten het slachtoffer van moderne slavernij.
DEN HAAG - In de Grote Kerk is vanaf vandaag een 35 meter lang wandkleed te zien dat het Nederlandse slavernijverleden verbeeldt. Het monumentale kunstwerk is met de hand gemaakt door meer dan 600 inwoners uit Zuid-Holland. Het wandkleed is van 13 tot en met 22 februari 2026 te zien in de Grote Kerk.
Hier vestigden zich mensen die hun rijkdom (deels) verdienden in koloniën. Hun sporen zijn nog altijd terug te vinden in de stad. In Maastricht zijn ook persoonlijke verhalen bewaard gebleven: Tot slaaf gemaakte mensen werden naar de stad gebracht en soms gedoopt in kerken zoals de Sint Janskerk.
Vanaf 6 april 2025 kun je op verschillende locaties in Zuid-Holland, waaronder Museum De Lakenhal en het Wereldmuseum in Leiden, aan de slag met het maken van een wandkleed. Het project Draden van ons Nederlandse slavernijverleden verbeeldt het verhaal van het slavernijverleden per Nederlandse provincie.