Je herkent iemand met een persoonlijkheidsstoornis aan vastgelopen relaties, extreem of star gedrag, en moeite om met heftige emoties om te gaan. Dit gedrag wijkt langdurig af van wat gebruikelijk is en veroorzaakt aanhoudende problemen in het dagelijks leven.
Een persoonlijkheidsstoornis herken je aan vaste, starre patronen in denken, voelen en handelen. Hierdoor loop je vast in je dagelijks leven, relaties of werk. Vaak is er sprake van extreme emoties, moeite met impulsbeheersing en het onvermogen om gezond om te gaan met kritiek of stress.
Een persoonlijkheidsstoornis is een psychische aandoening waarbij iemand zich anders gedraagt dan de maatschappij van die persoon verwacht. Iemand met deze stoornis heeft vaak last van starre en negatieve trekken, heftige emoties en problemen met het onderhouden van sociale contacten.
Een persoonlijkheidsstoornis gaat over het algemeen gepaard met problemen in zelfbeeld wat zich uit in een gevoel van niet goed weten wie je bent en je niet kunnen verbinden met eigen doelen in het leven. Daarnaast spelen ook problemen in relaties tot anderen meestal een rol.
Verschillende persoonlijkheidsstoornissen
Er zijn 10 specifieke persoonlijkheidsstoornissen, verdeeld over drie groepen (clusters) volgens de GGZ Standaarden: cluster A (vreemd of excentriek), cluster B (emotioneel of grillig) en cluster C (angstig of gespannen).
Professionele therapie is cruciaal voor de behandeling van borderline persoonlijkheidsstoornis (BPD), maar er zijn ook dagelijkse oefeningen en vaardigheden die de kwaliteit van leven en relaties aanzienlijk kunnen verbeteren. Leren emoties te herkennen voordat ze een crisissituatie bereiken, kan helpen de intense episodes te voorkomen die vaak kenmerkend zijn voor BPD.
De meest voorkomende persoonlijkheidsstoornis in de algemene bevolking is de dwangmatige (obsessief-compulsieve) persoonlijkheidsstoornis. In de psychiatrische zorg wordt echter het vaakst de borderline persoonlijkheidsstoornis gediagnosticeerd.
Tegen iemand met borderline kun je beter vermijden om emoties weg te wuiven, gedrag te veroordelen of te dreigen met verlating. Zinnen zoals "Je stelt je aan", "Je reageert veel te heftig" of "Als je zo blijft doen, ga ik weg" vergroten de angst en spanning alleen maar.
Simpel gezegd zijn persoonlijkheidsstoornissen moeilijk te behandelen omdat het voor iemand die aan een van deze stoornissen lijdt, moeilijk is om zijn of haar persoonlijkheid (hoe hij of zij met anderen omgaat, hoe hij of zij de wereld ziet en hoe hij of zij over zichzelf denkt) te scheiden van de symptomen van de psychische aandoening.
Bij een persoonlijkheidsstoornis heb je moeite om goed om te gaan met je emoties. Ook zijn er problemen bij het omgaan met anderen. Dit leidt tot allerlei problemen waar je in je dagelijks leven veel last van hebt. Zo kan het zijn dat je je werk niet of minder goed kunt doen.
De 9 officiële kenmerken van een borderline persoonlijkheidsstoornis volgens het psychiatrisch handboek (DSM-5) zijn verlatingsangst, intense en instabiele relaties, en een instabiel zelfbeeld. Om de diagnose te stellen, moet iemand aan ten minste vijf van deze negen kenmerken voldoen.
Een online zelftest geeft een eerste indicatie of je last hebt van persoonlijkheidsproblematiek, zoals de gratis tests bij PsyQ of Eleos. Een online test is geen officiële diagnose. Alleen een huisarts, psycholoog of psychiater kan een persoonlijkheidsstoornis vaststellen.
Ja, iemand met een borderline persoonlijkheidsstoornis kan zeker van iemand houden. Die liefde is vaak juist heel intens, gepassioneerd en diep, maar de angst om verlaten te worden en heftige emotieregulatie problemen maken het uiten en vasthouden van die liefde erg ingewikkeld.
Persoonlijkheidsstoornissen ontstaan door een complex samenspel van erfelijke aanleg, omgevingsfactoren tijdens de jeugd en persoonlijke levenservaringen. Het officiële medische advies is na te lezen op Thuisarts.
Tips - omgaan met een persoonlijkheidsstoornis
Laat iemand zelf fouten maken en de verantwoording nemen. Beweeg niet met iemand mee, maar houd hem of haar een spiegel voor. Geef geen ongevraagd advies, hoe moeilijk dit ook is. Praat met de mensen om je heen zodat je je verhaal kwijt kunt.
Mensen met een borderline persoonlijkheidsstoornis (BPS) ervaren vaak symptomen die samenhangen met problemen met emotieregulatie. Deze symptomen kunnen leiden tot aanzienlijke problemen in het dagelijks leven, zoals een toename van angst en depressie, het bemoeilijken van stabiele relaties of problemen op het werk.
Tijdens haar korte leven vertoonde Monroe seksuele promiscuïteit, suïcidale gedachten, drugsgebruik en verlatingsangst – allemaal kenmerken van een borderline persoonlijkheidsstoornis. De overleden CEO van Apple Computer Corporation leed aan een obsessief-compulsieve persoonlijkheidsstoornis.
Iemand met een persoonlijkheidsstoornis kan last hebben van: problemen met het zelfstandig functioneren – problemen met zelfidentiteit, zelfwaardering of zelfsturing; problemen met interpersoonlijke relaties – moeite met het aangaan en onderhouden van hechte relaties, het begrijpen van andermans perspectieven of het omgaan met conflicten.
Een persoonlijkheidsstoornis herken je aan vaste, starre patronen in denken, voelen en handelen. Hierdoor loop je vast in je dagelijks leven, relaties of werk. Vaak is er sprake van extreme emoties, moeite met impulsbeheersing en het onvermogen om gezond om te gaan met kritiek of stress.
Borderline persoonlijkheidsstoornis (BPS) en antisociale persoonlijkheidsstoornis zijn de meest gediagnosticeerde persoonlijkheidsstoornissen.
Gevaarlijke kenmerken van iemand met een narcistische persoonlijkheid zijn extreem manipulatief gedrag, een totaal gebrek aan inlevingsvermogen en het systematisch omdraaien van de schuldvraag. Deze eigenschappen zorgen ervoor dat ze de controle over een ander kunnen overnemen en diegene emotioneel kunnen uitputten.
Borderline persoonlijkheidsstoornis (BPD) komt vaak voor in combinatie met andere psychische aandoeningen, zoals ernstige depressie, PTSS, bipolaire stoornis, angststoornissen, verslavingsproblematiek of eetstoornissen. Deze overlappende aandoeningen kunnen de diagnose en behandeling van BPD bemoeilijken, omdat ze vergelijkbare symptomen vertonen.
In hun onderzoek uit 2025 onderzochten ze hoe BPD-kenmerken zich in het dagelijks leven manifesteren. Ze zagen dat kenmerken zoals impulsiviteit of een instabiel zelfbeeld het leven moeilijker maakten. Maar sommige mensen hadden mildere kenmerken en leidden een stabiel en gelukkig leven.
De belangrijkste manier om persoonlijkheidsstoornissen te behandelen is psychotherapie (gesprekstherapie). We bieden verschillende vormen van psychotherapie aan waar u baat bij zou kunnen hebben. Soms kunnen medicijnen helpen bij symptomen van depressie of angst, die vaak voorkomen bij mensen met een persoonlijkheidsstoornis.