Als HSP (hoogsensitief persoon) ga je met kritiek om door tijd te nemen, emotie te scheiden van de boodschap en bewust te ademen. Kritiek voelt vaak direct als een persoonlijke aanval, maar je kunt leren om dit te hanteren.
Typische reacties van HSP op kritiek
We gaan ervan uit dat anderen onze non-verbale signalen of vage reacties oppikken, dat ze merken wanneer onze gevoelens gekwetst zijn. Wanneer we ons bekritiseerd voelen, reageren we soms op een manier die het conflict niet direct aanpakt, in de hoop dat de ander begrijpt hoe boos we zijn.
Hoogsensitieve personen (HSP'ers) trekken vaak narcisten aan door hun grote inlevingsvermogen, de neiging om grenzen te vervagen en de focus op de behoeften van de ander. Dit vult elkaar aan doordat narcisten zoeken naar constante bewondering en zorg, terwijl HSP'ers de neiging hebben om te redden en te pleasen.
Hoogsensitieve personen (HSP) kunnen slecht tegen harde geluiden, felle lichten en drukke ruimtes, omdat hun brein al deze prikkels diepgaand verwerkt. Hierdoor raken ze snel overprikkeld.
Houd rekening met emoties, maar geef er niet aan toe. Neem liever een time out voordat u reageert. Zo vermijdt u 'ja-maar-jij' of de 'ik-doe-ook-nooit-iets-goed' reacties. Vraag wat u kunt doen om voor verbetering te zorgen.
Op een rotopmerking reageer je het best door rustig te blijven, een vraag terug te stellen of de opmerking te negeren. Goede opties zijn direct stilte laten vallen, kalm om uitleg vragen of aangeven dat je dit gedrag niet accepteert.
Iemand die altijd kritiek heeft, noem je een criticaster, een muggenzifter of een zeurpiet. Dit zijn de meest gebruikte woorden voor iemand die overal commentaar op geeft.
Hoogsensitiviteit is een aangeboren persoonlijkheidskenmerk en geen aandoening die je 'krijgt' door triggers; wel zijn er negen veelvoorkomende situaties en prikkels die bij hoogsensitieve personen (HSP'ers) snel kunnen zorgen voor overprikkeling, zoals harde geluiden, drukke sociale omgevingen en heftige emoties van anderen.
Hoogsensitieve personen hebben meer tijd nodig om te herstellen en uit te rusten dan andere mensen. De "haastige en gehaaste" cultuur past niet bij hen. Ze hebben vaak behoefte aan rust, vooral na een lange dag. Ze hebben een rijk en complex innerlijk leven.
Afwijzingsgevoeligheid komt vaak voor bij mensen die hoogsensitief zijn. HSP-ers en/of HSS-ers ervaren emoties namelijk dieper en zijn vaak meer afgestemd op de gevoelens van anderen. Hoewel dit een kracht kan zijn, maakt het hen ook kwetsbaarder voor gevoelens van afwijzing.
Typische uitspraken van een narcist zijn vaak bedoeld om de schuld bij een ander te leggen, zoals “Dat heb ik nooit gezegd”, “Je bent veel te gevoelig” en “Als jij je anders gedroeg, was ik niet zo boos”. Ze gebruiken deze woorden om macht te behouden en jou te laten twijfelen aan de werkelijkheid.
Ze zoeken mensen die zelfverzekerd, succesvol, aantrekkelijk en wilskrachtig zijn. Iemand met deze eigenschappen laat hen beter overkomen en maakt anderen jaloers dat ze met hen samen zijn.
Hoe een narcist je als HSP kan manipuleren
Dit wordt ook wel love bombing genoemd. Je voelt je speciaal, gezien en gewaardeerd. Maar zodra je eenmaal 'binnen' bent, verandert het spel. Langzaam sluipt er kritiek in, gecombineerd met gaslighting en subtiele vernederingen die je aan jezelf laten twijfelen.
De eigenschappen van een hoogsensitief persoon kunnen levenservaringen verrijken, maar het kan het soms ook moeilijker maken om je weg te vinden in een wereld die vaak te prikkelend aanvoelt. Zo kan een hoogsensitief persoon zich bijvoorbeeld overweldigd voelen door fel licht, sterke geuren en harde geluiden, maar diep ontroerd raken door delicate klanken, subtiele smaken of verfijnde kunstwerken.
Als je te horen krijgt dat je te ver bent gegaan – of ze nu gelijk hebben of niet – kun je je ontoereikend of onbekwaam voelen, zegt dr. Hendriksen. En omdat we sociale wezens zijn die niet willen dat anderen ons slecht beoordelen omdat we hen hebben teleurgesteld of een fout hebben gemaakt, reageren we vaak defensief als we kritiek krijgen, zegt ze.
Omgaan met kritiek leer je door rustig te blijven, goed te luisteren en niet direct te vechten. Drie belangrijke stappen zijn: ademhalen om te kalmeren, doorvragen naar de exacte bedoeling, en filteren wat je ervan kunt leren.
Hooggevoelige personen (HSP's) gedijen niet goed bij een hectisch schema. Tijd om te ontspannen verlaagt de prikkeling en herstelt het evenwicht. Belangrijke bronnen van herstel zijn de natuur, rustige momenten, betekenisvolle relaties en rust. HSP's hebben een goede nachtrust van 8 uur nodig om de impact van de dag op hun zenuwstelsel te compenseren.
Voor hoogsensitieve personen (HSP) passen banen met veel diepgang, zelfstandigheid en rust, zoals grafisch vormgever, therapeut of programmeur. Beroepen waarin je in alle rust en met oog voor detail kunt werken, sluiten doorgaans goed aan bij een hooggevoelig brein.
Vrouwen én mannen
Het is dus niet een typisch vrouwelijke eigenschap. De verhouding is ongeveer 50% 50%. Wel is het zo dat het in onze maatschappij voor vrouwen meer geaccepteerd is om over hun gevoelens te praten. Dat maakt dat veel hooggevoelige mannen minder snel geneigd zijn hun gevoelige kant te tonen.
Hoogsensitiviteit (HSP) betekent dat jeprikkels en indrukken heel intens opneemt en diepgaand verwerkt. Belangrijke kenmerken zijn onder meer dat je snel overprikkeld raakt, emoties sterk voelt en oog hebt voor kleine details.
Hooggevoelige personen (HSP) ervaren prikkels en emoties intenser. Snel huilen is vaak een natuurlijke en gezonde manier van het zenuwstelsel om spanning te ontladen. Het is geen zwakte, maar een reactie op een diepgaande verwerking van indrukken.
Je kunt niet op latere leeftijd hoogsensitief worden, wel gevoeliger. Kortom er zijn allerlei omstandigheden waardoor je gevoeliger kunt worden en emotioneler gaat reageren, zowel als HSP als niet-HSP.
Iemand met dit gedrag noem je vaak een narcist, een megalomaan of iemand met grootheidswaanzin. Dit gedrag past bij een kwetsbaar ego dat zichzelf koste wat het kost wil beschermen tegen schande of fouten.
Ik heb gemerkt dat de beste aanpak, vooral als ze mij persoonlijk bekritiseren, is om hen rustig en doordacht hun verhaal te laten vertellen en alleen te reageren met: "Het spijt me heel erg dat u er zo over denkt." Geen verdediging, geen argumentatie, gewoon bevestigen dat ik hun gedachten heb gehoord en het daarbij laten.
Bij iemand die niet tegen kritiek kan, werkt een directe confrontatie vaak averechts. Geef de ander de ruimte om te kalmeren, kies een-op-een momenten en gebruik de 'ik-boodschap'. Richt je op de impact van het gedrag in plaats van op de persoonlijkheid zelf.