Mensen houden aan het einde van hun leven vaak zo vast door angst voor het onbekende, onuitgesproken zorgen of een diepe gehechtheid aan hun dierbaren. Dit vasthouden uit zich in emotionele strijd, piekeren of fysieke onrust.
Aanraking is een krachtige manier om liefde, troost en steun te uiten en te communiceren, en als we het geluk hebben, zal aanraking gedurende ons hele leven aanwezig en belangrijk zijn.
In de laatste levensfase verandert het lichaam langzaam. Veel voorkomende symptomen zijn extreme vermoeidheid, minder eten en drinken, en meer slapen.
De specifieke geur bij stervende mensen wordt veroorzaakt door orgaanfalen, stofwisselingsveranderingen en het langzaam afbreken van weefsel. Dit uit zich vaak in een zoetige, muffe of acetonachtige adem en een veranderde lichaamsgeur.
Terminale onrust, vaak een terminaal delier genoemd, is een vorm van acute verwardheid en onrust tijdens de laatste levensdagen of uren. Patiënten kunnen angstig zijn, wartaal uitslaan of plukkerige bewegingen maken. Het is een natuurlijk gevolg van het stervensproces, maar kan erg ingrijpend zijn voor naasten.
Onrust en verwardheid
De stervende kijkt dan anders uit zijn ogen en kan een onrustige en verwarde indruk maken. Dit wordt een delier genoemd. Het lijkt alsof iemand van alles beleeft of ziet, maar wat precies is niet duidelijk. Dit komt nogal eens voor in de laatste levensdagen en vooral in de laatste uren.
De vier fasen van palliatieve zorg volgens het Nederlandse kwaliteitskader zijn: ziektegerichte palliatie, symptoomgerichte palliatie, de stervensfase en de nazorg. Zorg voor Beter
De belangrijkste kenmerken van een stervend lichaam zijn verminderde behoefte aan eten en drinken, veranderingen in de ademhaling, en een afnemende bloedsomloop. Deze signalen tonen aan dat het lichaam zich op natuurlijke wijze voorbereidt op het einde van het leven.
Tijdens de stokkende ademhaling kan er sprake zijn van een reutelend geluid. Dit geluid wordt veroorzaakt doordat de normale hoest- en slikprikkels verdwijnen en slijm zich ophoopt in de keelholte of de luchtpijp. U kunt dan denken dat uw naaste ernstig benauwd is of zelfs stikt maar hier is geen sprake van.
Vitale functies
Over het algemeen geldt dat als het zuurstofgehalte 79% of lager is, de kans groot is dat ze binnen 24 uur overlijden. Let wel: ik heb een patiënt gehad met een zuurstofsaturatie van 96% die een uur later overleed, en een andere patiënt leefde maandenlang met een zuurstofgehalte in de 70%.
De drie meest opvallende symptomen die vaak in de laatste 24 uur voor het overlijden optreden, zijn veranderingen in de ademhaling, een sterk dalend bewustzijn en een verminderde bloedsomloop.
Veelvoorkomende symptomen in de laatste levensfase zijn pijn, constipatie, misselijkheid, kortademigheid, vermoeidheid en delirium. Het verlichten van deze symptomen is een belangrijk doel van palliatieve zorg. Er zijn effectieve manieren om pijn te verminderen door middel van pijnstillende medicijnen en complementaire therapieën.
Een doodsmasker is een afdruk van het gezicht van een overleden persoon [5.8] of een medisch kenmerk in de laatste levensfase. Het kan verwijzen naar een was- of gipsafdruk van een gezicht of een veranderd uiterlijk door het stervensproces [5.8]. Ster in Zorg
Het is belangrijker om de naaste familieleden te troosten met een kus en een knuffel en hen de steun te geven die ze nodig hebben, dan een overledene te kussen of aan te raken, op wie zich nu bacteriën vermenigvuldigen. Personen die het lichaam na overlijden aanraken, moeten hun handen grondig wassen.
Ze zullen waarschijnlijk meer tijd slapen en vaak slaperig zijn, zelfs als ze wakker zijn. Ze kunnen ook af en toe het bewustzijn verliezen. Sommige mensen raken volledig bewusteloos voordat ze overlijden - dit kan een korte periode zijn of zelfs meerdere dagen duren.
Mensen die gaan sterven krijgen in het ziekenhuis bijna altijd een eigen kamer. Meestal kan de naaste familie dag en nacht op bezoek komen. Soms kunnen familieleden ook blijven logeren. Sommige ziekenhuizen hebben een speciale afdeling voor patiënten in hun laatste levensfase.
Het meest voorkomende fysieke symptoom in de laatste twee weken van het leven is algehele zwakte en vermoeidheid (fatigue), vaak direct gevolgd door gewichtsverlies en een verminderde eetlust of dorst.
Vlak voordat mensen overlijden, verandert hun lichaam en gedrag sterk. Drie belangrijke veranderingen zijn: minder contact en dieper slapen, verandering in de ademhaling, en een verminderde behoefte aan eten en drinken.
Dit zei ik zo liefdevol en geruststellend mogelijk tegen mijn angstige, stervende kind: " Je zult niet alleen zijn. Je zult geen pijn voelen. Het komt goed." Hij had elk van deze woorden meer nodig dan "Ik hou van je."
Laatste fase (minuten voor het overlijden).
In de laatste minuten van het leven wordt de ademhaling oppervlakkiger en kan deze helemaal stoppen. De hartslag vertraagt en stopt uiteindelijk. Het lichaam kan reflexmatige bewegingen maken, zoals kleine spiertrekkingen, maar dit zijn geen tekenen van pijn of nood.
Onrust in de stervensfase is een veelvoorkomend verschijnsel dat zich uit in verwardheid, plukken aan beddengoed of angst, vaak veroorzaakt door een terminaal delier of lichamelijk ongemak. Je kunt hieraan omgaan door rustig aanwezig te zijn, niet tegen te spreken wat iemand ziet, en tijdig medische hulp in te schakelen.
De vijf bekende psychologische fasen die iemand kan doorlopen bij het naderen van de dood of bij ernstig verlies (het Kübler-Ross-model) zijn ontkenning, woede, onderhandelen, depressie en aanvaarding. Deze fasen gaan over hoe een mens reageert op de werkelijkheid van het sterven.
De belangrijkste voortekenen van een naderende dood zijn verminderde behoefte aan eten en drinken, extreme slaperigheid en een veranderende ademhaling. Het lichaam vertraagt langzaam en bereidt zich voor op het einde.
Palliatieve zorg moet beginnen wanneer u die nodig heeft en kan enkele dagen of maanden duren, of soms zelfs langer dan een jaar. Mensen in allerlei verschillende situaties kunnen baat hebben bij palliatieve zorg. Sommigen zullen naar verwachting binnen enkele uren of dagen overlijden. Anderen ontvangen palliatieve zorg gedurende vele maanden.
De palliatieve fase heeft geen maximale duur; deze periode kan variëren van enkele dagen of weken tot meerdere maanden of zelfs jaren.