De aiti dey (achtste dag) is een traditionele Afro-Surinaamse rouwbijeenkomst die precies acht dagen na de uitvaart plaatsvindt. Tijdens deze dag komt de familie samen om de overledene te herdenken, waarbij men gelooft dat de ziel van de overledene even aanwezig is.
Het raam openzetten na een overlijden komt door een oud volksgeloof dat de ziel zo naar buiten kan vliegen, maar het helpt in de praktijk ook om de kamer fris te houden. Het is geen verplichte regel, maar een persoonlijke keuze of gewoonetraditie.
Op de achtste dag na het overlijden (aiti dei) komen nabestaanden, familie en intimi bij elkaar; er wordt gebeden, gezongen, gegeten, gedronken en gelachen, bijvoorbeeld om anekdotes aan te horen die over de overledene worden verteld.
De dodenwake — Dede Oso
Een belangrijk ritueel bij een Surinaamse uitvaart is de dede oso, ofwel de dodenwake.
Surinaamse begrafenisrituelen zijn vaak een kleurrijke en muzikale viering van het leven. Centraal staan de rituele bewassing door afleggers, de Singi Neti (zingende dodenwake de avond vooraf), en het dragen en dansen met de kist om kwade geesten te misleiden en het leven te eren.
In Suriname wordt het weigeren van eten of drinken, het overslaan van een begroeting en luid of direct praten als onbeleefd beschouwd.
Op de dertiende dag van rouw is het gebruikelijk dat de nabestaanden een ceremonie ('preta-karma') houden, waarbij ze rituelen uitvoeren om de ziel van de overledene te helpen bevrijden voor reïncarnatie. Daarnaast organiseert de familie op de eerste verjaardag van het overlijden een herdenkingsbijeenkomst ter ere van het leven van hun dierbare.
Een complete crematie in Suriname kost gemiddeld tussen de $6.350 en $7.400, afhankelijk van je wensen. Lokale uitvaartverzorgers in Suriname hanteren daarnaast losse tarieven voor specifieke diensten. Zo kost embalming (balsemen) circa SRD 800 en betaal je voor de koelcel ongeveer SRD 240 per dag.
Rituele wassing
De leden van de wasvereniging zorgen ervoor dat de overledene gewassen en verzorgd wordt, zodat de herinnering aan diegene zo mooi mogelijk is. Dit duurt zo'n drie uur en gebeurt met kruiden en alcohol om het lichaam te behouden. Er wordt tijdens die uren ook gebeden en gezongen.
Persoonlijke uiting van verdriet:
Het dansen met de kist biedt ook een persoonlijke manier voor nabestaanden om hun verdriet te uiten. Terwijl ze dansen, kunnen ze op fysieke en spirituele wijze hun emoties uiten, wat helend kan zijn tijdens het rouwproces.
Omdat Suriname veel verschillende bevolkingsgroepen heeft, is er niet één rouwritueel. Belangrijke gebruiken zijn de Dede Oso (het sterfhuis en de dodenwake), de rituele wassing door een aflegvereniging, en het witte of zwarte rouwkleed dat later wordt afgelegd.
Op de avond voor de begrafenis is er een dodenwake, de broko dey of singi neti. Deze begint 's avonds om acht uur en duurt traditioneel tot vijf uur 's ochtends. Vaak komt er iemand van de aflegvereniging die voorgaat in gebed en gezang.
De aiti dey is een rouwbijeenkomst die acht dagen na de uitvaart plaatsvindt in de dede oso. Volgens het winti-geloof is de geest van de overledene hierbij aanwezig. Het is belangrijk om te zorgen dat deze de gelegenheid heeft om lekker te eten. Meestal worden daarom de lievelingsgerechten van de overledene gekookt.
Laatste fase (minuten voor het overlijden).
In de laatste minuten van het leven wordt de ademhaling oppervlakkiger en kan deze helemaal stoppen. De hartslag vertraagt en stopt uiteindelijk. Het lichaam kan reflexmatige bewegingen maken, zoals kleine spiertrekkingen, maar dit zijn geen tekenen van pijn of nood.
Vlak voor een overlijden verandert het lichaam zichtbaar doordat de bloedsomloop, de ademhaling en het bewustzijn langzaam stoppen. Belangrijke kenmerken die je aan de buitenkant kunt zien, zijn verandering in de ademhaling, koude en verkleurde ledematen en verminderd bewustzijn.
Wetenschappelijk en medisch gezien kan een overleden persoon ons niet zien, omdat de hersenen en zintuigen na de dood stoppen met werken. Er is geen bewijs voor.
De dresscode bij een Surinaamse begrafenis hangt af van de achtergrond van de familie, waarbij wit, zwart of een combinatie van zwart en wit het meest gebruikelijk is. Omdat Suriname verschillende bevolkingsgroepen kent, verschillen ook de gebruiken en kledingvoorschriften per uitvaart.
Een singi neti (zingende nacht) is een traditionele Surinaamse avondwakes en herdenkingsbijeenkomst op de avond voor een begrafenis of crematie. Familie, vrienden en bekenden komen hierbij samen om te zingen, te bidden en herinneringen op te halen om de overledene te eren. Meer informatie over deze culturele gebruiken is te vinden bij het Kenniscentrum Immaterieel Erfgoed Nederland.
Surinaamse begrafenisrituelen zijn vaak een kleurrijke en muzikale viering van het leven. Centraal staan de rituele bewassing door afleggers, de Singi Neti (zingende dodenwake de avond vooraf), en het dragen en dansen met de kist om kwade geesten te misleiden en het leven te eren.
In de meeste staten geldt een wachttijd (doorgaans 24 tot 48 uur) na overlijden voordat crematie wettelijk is toegestaan. Dit zorgt voor een correcte identificatie. Bovendien geeft het families de tijd om de nodige regelingen te treffen, met name in gevallen van directe crematie waarbij geen herdenkingsdienst of opbaring voorafgaat.
In Nederland moet een begrafenis volgens de Wet op de lijkbezorging plaatsvinden ten minste 36 uur en uiterlijk op de zesde werkdag na het overlijden. De dag van overlijden, zondagen en officiële feestdagen tellen niet mee als werkdag.
De goedkoopste crematie in Engeland en Wales is een directe crematie via DirectCremation.co.uk. Een directe crematie is een crematie zonder een uitvaartdienst. Vrienden en familie kunnen de as ontvangen, zodat ze, indien gewenst, een persoonlijke ceremonie kunnen houden om het leven van de overledene te vieren.
Fase 4: Ontbinding
Dit verwijst naar de vernietiging van zacht weefsel door bacteriële activiteit. Dit treedt meestal 2-3 weken na het overlijden op. Het derde zichtbare teken is het uitstoten van rottend, bloederig vocht uit lichaamsopeningen.
Er zijn veel verschillende rituelen voor een afscheid, zoals het aansteken van een kaars, het leggen van een bloem op de kist en het luisteren naar speciale muziek. Deze handelingen helpen om gevoelens te uiten en bieden troost in een moeilijke tijd.
Veel mensen vragen zich af hoe de ceremonie op de elfde dag heet. In het hindoeïsme wordt de ceremonie op de elfde dag na een overlijden Ekadashah genoemd. Deze dag is heel bijzonder; families voeren rituelen uit zoals Pind daan (het aanbieden van voedsel aan de ziel), Havan (een vuurceremonie voor de overledene) en het doen van liefdadigheidsacties.