Door WereldData · Gepubliceerd op
Tot slaaf gemaakten hadden in de regel alleen een voornaam en geen eigen familienaam. Hun namen werden bepaald door de eigenaren en liepen uiteen van christelijke en klassieke namen tot vernederende of willekeurige plantnamen.
Typische achternamen die door de afschaffing van de slavernij in 1863 in Suriname en op de Nederlandse Antillen ontstonden, zijn te verdelen in gehechte eigenaarsnamen, omgekeerde woorden (anagrammen) en zelfverzonnen woorden of deugden.
Veel tot slaaf gemaakte mannen in de koloniale periode droegen namen als Bacchus, Vergilius, Hannibal, Jupiter, Titus, Cato, Cicero, Hector, Cupido, Primus, Augustus, Scipio, Nero, Hercules en Caesar, terwijl tot slaaf gemaakte vrouwen en meisjes in New England en daarbuiten klassieke slavennamen kregen zoals Venus, Diana, Phoebe, Juno, Daphne, Dido, ...
Een slavennaam is de (vaak koloniale of willekeurige) voornaam en soms achternaam die een tot slaaf gemaakte door zijn slaveneigenaar of koloniaal ambtenaar kreeg toegewezen. In bijvoorbeeld Suriname droegen tot slaaf gemaakten oorspronkelijk geen achternamen, maar kregen zij naast een westerse voornaam vaak de naam van hun eigenaar of plantage.
Zo werd Slavus in de betekenis '(tot lijfeigene gemaakte) Balkanbewoner' ten slotte sclavus (lijfeigene, onvrije persoon). De eersten die slaaf werden genoemd, waren dus (witte) Europeanen.
Na de afschaffing van de slavernij namen veel voormalige slaven nieuwe namen en achternamen aan. Dit deden ze ofwel om voor het eerst een achternaam te krijgen, ofwel om een naam of achternaam te vervangen die ze van hun voormalige meester hadden gekregen.
Slaven hebben geen familienamen. Ze hebben alleen een voornaam, bijvoorbeeld Henriëtte of Kwakoe. Als er meer Henriëttes of Kwakoes zijn, komt er vaak wel iets bij: dan wordt het bijvoorbeeld Kwakoe van Maagdenburg (een plantage) of Henriëtte van Van Dijk (een slaveneigenaar).
Ja, er waren vroeger blanke slaven, waaronder Europeanen die door Noord-Afrikaanse piraten werden geroofd, Romeinse slaven uit overwonnen gebieden en slaafgemaakten in oude oosterse rijken.
Uitgestorven achternamen zijn families, zoals historisch Van Assendelft (1668), Huis Brederode (1679) en Van Borssele (1470), waarvan geen levende nageslachten met die naam meer over zijn. Omdat er tienduizenden unieke familienamen in de loopp der eeuwen zijn verdwenen, bestaat er geen complete lijst van alle niet-adellijke namen die ooit hebben bestaan. Wel sterven vooral adellijke geslachten en zeldzame namen met een kleine familiegroep regelmatig uit.
Tot slaaf gemaakten hadden geen oorspronkelijke familienamen, maar werden door hun eigenaar aangesproken met hun doopnaam, een vroegere stamnaam of een racistische of denigrerende naam.
De beste plek om informatie te vinden over een tot slaaf gemaakte persoon van vóór 1812 is in de privéarchieven van de slavenhouder, of in documenten over de eigenaar of zijn of haar bezittingen. Documenten kunnen zich nog steeds in het bezit van de familie bevinden of zijn gedeponeerd in een lokaal archief of bibliotheek in de plaats waar de familie woonde of zich vestigde.
De plantagehouder was de eigenaar van de plantages. Vaak had hij iemand in dienst die de 'tot slaaf gemaakten' controleerde tijdens het werk op het veld. Deze slavendrijver zorgde ervoor dat de slaven hun werk goed deden en niet wegliepen. Tijdens het werk op het veld was het vaak erg warm.
Ja, Nederlanders werden zelf ook tot slaaf gemaakt. Tussen 1600 en 1800 werden duizenden Nederlanders, vaak zeelieden, gevangengenomen door Noord-Afrikaanse Barbarijse zeerovers. Zij werden ingezet als galeislaaf of gedwongen tot zware arbeid, in afwachting van losgeld.
De 10 meest voorkomende achternamen in Nederland zijn De Jong, Jansen en De Vries.
Vaak zijn Slavische achternamen oude taalbijvoeglijke naamwoorden - чик en чук (chik, chuk) in het Russisch en andere Slavische talen suggereren een beschrijving of een beroep. Soms is het een verkleinvorm van een woord of naam (waardoor het vertrouwd of zelfs schattig wordt).
De Arabieren waren zodoende de eerste georganiseerde slavenhandelaren die massaal Afrikanen naar buiten Afrika brachten. De slaven in Arabische landen werkten in de huishouding, als soldaat of ambachtslieden. Men schat dat er tussen 850 en 1850 drie miljoen Afrikanen door de Arabieren zijn verhandeld.
[Van Coeverden] en [Van Wassenaer] behoren tot de oudste nog bloeiende adellijke families van Nederland, met historische vermeldingen die teruggaan tot de vroege dertiende en twaalfde eeuw.
"Rijke achternamen" verwijst enerzijds naar namen die letterlijk rijkdom betekenen, en anderzijds naar namen van families met historische en maatschappelijke welvaart. Bekende voorbeelden in het Nederlandse taalgebied zijn De Rijke, Rijk en Himmelreich. De naam Rijk is van oorsprong een verkorting van Germaanse namen (zoals Rik-ald) die 'machtig' of 'heerser' betekenen.
Je weet of je familie van adel is door stamboomonderzoek te doen en te controleren of je voorouders officieel zijn geregistreerd in de adelsregisters, zoals het filiatieregister van de Hoge Raad van Adel.
Tijdens de trans-Atlantische slavernij heeft Portugal de meeste mensen verhandeld. Portugese handelaren verscheepten in totaal ruim 5,8 miljoen tot slaaf gemaakten, waarmee zij verantwoordelijk waren voor bijna de helft van de gehele trans-Atlantische slavenhandel.
De meeste slaven waren mensen van de Swahili-kust en Ethiopiërs. Tijdens de reis was de sterfte zelfs nog hoger dan bij de beruchte trans-Atlantische slavenhandel.
Jochem Matthijs en zijn zoon Coenraad Smitt waren in de achttiende eeuw de grootste slavenhandelaren in Amsterdam. Ze verscheepten 11.000 tot 13.000 slaafgemaakten.
Zo ontstond de achternaam Vriesde (De Vries), Rellum (Muller), Serkei (Keiser), Kensie/Kensmil/Densmil/Wilkens/Woelkens (van Kenswil, plantage Osembo), Foorg (van Grooff), Essed (van Dessé) en ook Madretsma (naar Amsterdam). Plantage-eigenaren hadden verschillende strategieën.
Kindsoldaten in Colombia en Afrika zijn voorbeelden van moderne slavernij. Verder werken kinderen als slaaf in steengroeven, in de tapijtindustrie in India, en op cacaoplantages in Ivoorkust. Op Haïti werken ten minste 400 duizend kinderen als slaaf, restaveks genoemd.
Leuke Surinaamse namen zijn bijvoorbeeld Jayden, Carl en Benny voor jongens, en populaire namen weerspiegelen de diverse culturen in Suriname zoals de Hindoestaanse, Javaanse en Afro-Surinaamse gemeenschap. Meer inspiratie kun je vinden op WIJ.nl of MiniMe.nl.