Een gebrek aan zelfzorg is het langdurig negeren van je eigen basisbehoeften op fysiek, mentaal en emotioneel vlak. Hierdoor raakt je energiebalans verstoord en kun je oververmoeid raken. Dit kan komen door extreme drukte, stress of een laag zelfbeeld.
Voorbeelden zijn:
Vaak geeft een depressie je het gevoel dat je fysieke en emotionele reactievermogen is weggevallen, waardoor je niet meer in staat bent voor jezelf te zorgen. Onderzoek wijst uit dat hier een neurobiologische reden voor is, en die heeft te maken met de hersenstructuur die bekend staat als de frontale kwabben.
Fysieke zelfzorg omvat regelmatige lichaamsbeweging, gezonde voeding en het voorkomen van oververmoeidheid door voldoende te slapen. Ook preventieve zorg, zoals controlebezoeken aan een huisarts, tandarts of andere medische professional, valt onder fysieke zelfzorg.
Je hecht geen waarde aan jouw zelf. Zelfverwaarlozing kan leiden tot: jezelf waardeloos voelen, jezelf overbodig voelen, jezelf minderwaardig voelen. Je kunt er depressief van worden. Je kunt je neerslachtig gaan voelen.
Op vergelijkbare wijze kan een gebrek aan zelfzorg en een gevoel van onbelangrijkheid leiden tot verhoogde prikkelbaarheid. Als dit niet wordt aangepakt, kan dit een negatieve invloed hebben op persoonlijke en professionele relaties. Wat begint als onaangename (en zelfs beangstigende) fysieke symptomen, kan een teken zijn van gebrekkige zelfzorg.
Jarenlange (chronische) stress ontregelt je hormonen, verzwakt je immuunsysteem en vergroot de kans op ernstige aandoeningen. Het houdt je lichaam in een constante vecht-of-vluchtstand, wat leidt tot uitputting en structurele schade. OpenUp
Door de acht vormen van zelfzorg te omarmen – fysieke, mentale, emotionele, spirituele, intellectuele, ecologische, sociale en financiële – kun je een holistische en bevredigende levensstijl creëren die je helpt op weg naar blijvend welzijn en nuchterheid.
Zelfzorg bestaat uit alle activiteiten die je bewust onderneemt om je fysieke, mentale en emotionele welzijn te bevorderen, zoals voldoende slapen, gezond eten en regelmatig ontspannen.
Het 8-fasenmodel is een krachtgericht begeleidingstraject waarin de leefgebieden die voor iedereen van belang zijn centraal staan: zingeving, wonen, financiën, relaties, lichamelijke gezondheid, psychische gezondheid, werk en activiteiten.
Elke vorm van zelfzorg past binnen een van de zeven pijlers: mentaal, emotioneel, fysiek, omgevingsgericht, spiritueel, recreatief en sociaal. Een evenwichtige zelfzorgroutine omvat al deze pijlers, dus beperk jezelf niet tot slechts één of twee.
Zelfverwaarlozing. Zelfverwaarlozing is een algemene term die wordt gebruikt om een kwetsbare volwassene te beschrijven die leeft op een manier die zijn of haar gezondheid, veiligheid of welzijn in gevaar brengt.
Probeer tegen jezelf te zeggen: "Dit is moeilijk, en ik doe mijn best." Deze simpele woorden kunnen helpen om het zenuwstelsel te kalmeren en mentale ruimte te creëren om voor jezelf te zorgen. Soms voelt zelfzorg moeilijk, niet omdat we lui of ongemotiveerd zijn, maar omdat we overweldigd worden door angst, depressie, trauma of een burn-out.
Zelfverwaarlozing is een extreem gebrek aan zelfzorg. Het wordt soms in verband gebracht met dwangmatig verzamelen en kan het gevolg zijn van andere problemen, zoals verslavingen. Professionals in de gemeenschap, van woninginspecteurs en maatschappelijk werkers tot politieagenten en zorgverleners, kunnen het werken met mensen die zichzelf verwaarlozen als zeer uitdagend ervaren.
Een laag zelfbeeld herken je aan strenge zelfkritiek, het gevoel niet goed genoeg te zijn en jezelf constant te vergelijken met anderen.
En wat houdt zelfredzaamheid eigenlijk in? In dit paper leggen we uit dat zelfredzaamheid bestaat uit vier dimensies, die wij het 'wiel' noemen: zelf doen, zelf bepalen, meedoen en jezelf zijn, en hoe die met elkaar samenhangen (zie figuur 1).
Hier zijn een paar tips:
Zo zorg je voor jezelf
Zelfzorg omvat niet alleen reactieve maatregelen om met stress of problemen om te gaan, maar ook preventieve maatregelen om welzijn te behouden en te versterken. Op dagelijkse basis houdt zelfzorg onder andere in dat je voldoende slaapt, regelmatig en voldoende eet, genoeg beweegt en regelmatig ontspant.
De Wereldgezondheidsorganisatie (WHO) definieert zelfzorg als het vermogen van individuen, gezinnen en gemeenschappen om hun eigen gezondheid te bevorderen en te behouden, ziekten te voorkomen en met ziekte om te gaan, met of zonder de ondersteuning van een zorgverlener.
Het curriculum voor Eerste Hulp bij Geestelijke Gezondheid (MHFA) beschrijft twee soorten zelfzorgstrategieën: fysieke en mentale en emotionele zelfzorg. Fysieke zelfzorg verwijst naar leefgewoonten die ook van invloed kunnen zijn op je geestelijke gezondheid, zoals gezond eten, regelmatig bewegen en voldoende slapen.
Sociale zelfzorg: tijd doorbrengen met dierbaren, vrijwilligerswerk doen en relaties koesteren.
De stressreactie loopt via het sympathische zenuwstelsel (snelle reactie) en de hypothalamus-hypofyse-bijnier-as (langzame reactie). Deze reguleren de aanmaak van o.a. adrenaline, cortisol en dopamine, welke effect hebben op de hersenen, andere organen, het immuunsysteem en het gedrag.
Hartziekten, hartaanvallen, hoge bloeddruk en beroertes. Slaapproblemen. Gewichtstoename. Problemen met geheugen en concentratie.
Bij een burn-out raakt je brein door chronische stress overbelast. Je prefrontale cortex (rationeel denken) raakt uitgeput en kan het emotionele limbische systeem niet meer remmen. Hierdoor ontstaat hersenmist ('watten in je hoofd'), extreme vermoeidheid en verlies je het vermogen om prikkels te verwerken en emoties te reguleren.