Het grootste probleem van armoede is niet alleen het gebrek aan geld, maar de chronische stress die het veroorzaakt. Deze constante zorg om te overleven neemt je denkruimte volledig in beslag, waardoor het bijna onmogelijk wordt om langetermijnbeslissingen te nemen, uit de schulden te komen of je situatie te verbeteren.
Dit komt vaak door een onzeker arbeidscontract, slecht betaalde baan, of het risico op onveilige en ongezonde arbeidsomstandigheden. Andersom is het ook zo. Armoede heeft invloed op de mogelijkheid om werk te vinden. Als je bijvoorbeeld in de bijstand zit, is je sociale netwerk vaak kleiner of minder relevant.
Volwassenen die leven met geldzorgen, schulden of armoede hebben vaker chronische stress, een ongezonde leefstijl of chronische ziekten zoals diabetes en hart- en vaatziekten. Ook psychsociale problemen of opvoedproblemen komen vaker voor.
Gevolgen van armoede
Armoede zorgt bijvoorbeeld voor minder kans op een opleiding, heeft betrekking op je woonsituatie en je gezondheid. Schaamte, sociaal isolement, eenzaamheid, stress en depressies kunnen een gevolg zijn van armoede. Ook zorgt armoede voor stress.
De 5 armste landen ter wereld, gemeten naar het nominaal bruto binnenlands product (bbp) per hoofd van de bevolking volgens gegevens van het Internationaal Monetair Fonds (IMF), zijn Zuid-Soedan, Jemen en Burundi, aangevuld met de Centraal-Afrikaanse Republiek en Sierra Leone.
Het rijkste land ter wereld hangt af van hoe je kijkt: de Verenigde Staten heeft de grootste economie, Zwitserland heeft het hoogste gemiddelde vermogen per persoon, en Luxemburg staat bovenaan qua bruto binnenlands product (bbp) per hoofd van de bevolking.
Wat is momenteel het armste land ter wereld? Burundi wordt momenteel vaak beschouwd als het armste land ter wereld op basis van het bbp per hoofd van de bevolking.
Armoede is zowel een oorzaak als een gevolg van psychische problemen. Armoede in de kindertijd en onder volwassenen kan leiden tot een slechte geestelijke gezondheid door sociale stress, stigma en trauma. Leven in armoede kan een traumatische ervaring zijn. De gevolgen van trauma kunnen bijdragen aan chronische armoede.
Armoede is stressvol, en dat heeft een negatieve invloed op de vorming van het brein. Dat armoede niks goeds betekent voor de perspectieven van een kind wisten we al. Kinderen van ouders met een laag inkomen halen over het algemeen slechtere cijfers op school en hebben vaker leer- en geheugenproblemen.
Als je geen geld meer hebt, kun je direct hulp krijgen via Geldfit (bel gratis naar 0800-8115), je lokale gemeente of een sociaal wijkteam. Zij kunnen je adviseren en helpen met spoedhulp of een uitkering.
Armoede kan betekenen dat kinderen het zonder basisbehoeften moeten stellen en dat ze alledaagse leuke activiteiten missen die andere kinderen als vanzelfsprekend beschouwen. Armoede schaadt de gezondheid, het sociale en emotionele welzijn en het onderwijs van kinderen. Het schaadt hun jeugd en hun toekomst.
Ook psychische problemen kunnen leiden tot verarming door baanverlies, onderbetaald werk of verstoorde sociale relaties. Deze vicieuze cirkel is in werkelijkheid nog complexer, omdat veel mensen met psychische problemen in en uit armoede bewegen en een onzeker bestaan leiden.
Sensibiliseren voor armoede in Vlaanderen
Armoede kan ook de toegang tot onderwijs- en werkgelegenheidskansen beperken, wat verder bijdraagt aan inkomensongelijkheid en de vicieuze cirkel van armoede in stand houdt. Onvervulde sociale behoeften, omgevingsfactoren en belemmeringen voor de toegang tot gezondheidszorg dragen bij aan slechtere gezondheidsresultaten voor mensen met een lager inkomen.
Het grootste risico op armoede is geen betaald werk hebben (57%). Samen met een lage opleiding (40%) zijn dit de twee meest genoemde factoren die door de respondenten in verband gebracht worden met armoede. Daarnaast spelen factoren als hoge leeftijd en het rondkomen van enkel een AOW een rol (zie pag. 12).
Werkloosheid, slechte huisvesting, relatieproblemen, een laag opleidingsniveau, beperkte financiële middelen, schulden, druk op het gezinsleven, sociaal isolement en afhankelijkheid van hulpverlening: deze factoren komen vaak samen voor en versterken elkaar. Ze vormen een complex kluwen dat we armoede noemen.
Onderzoek van de afgelopen decennia heeft belangrijk licht geworpen op de effecten van armoede-gerelateerde tegenspoed op het cognitief functioneren. Het is aangetoond dat verschillen in IQ-scores tussen kinderen uit gezinnen met een hoog en een laag inkomen al in de late kindertijd ontstaan en tegen de adolescentie bijna verdrievoudigen [1].
Het menselijk brein heeft volgens wetenschappers een geschatte opslagcapaciteit van ongeveer 2,5 petabyte, wat gelijkstaat aan 2,5 miljoen gigabyte. Dit is een ruwe schatting, omdat hersenen anders werken dan een computer.
Hier zijn een paar belangrijkste redenen: Culturele factoren: In veel arme landen wordt kinderen krijgen gezien als een belangrijk onderdeel van het leven en een teken van vruchtbaarheid en welvaart. Bovendien worden grote families vaak gewaardeerd en beschouwd als een steunnetwerk in tijden van nood.
Elk type traumareactie – vechten, vluchten, bevriezen en zich onderwerpen – heeft eigen kenmerken. Het herkennen hiervan kan mensen helpen hun eigen reacties op stress of gevaar te identificeren en passende hulp te zoeken.
Veel arme huishoudens ontsnappen aan de armoede door strategisch hun consumptie te verminderen en te sparen voor productieve investeringen. Een gekalibreerd groeimodel laat zien dat optimale armoedebestrijdingsmaatregelen gericht moeten zijn op de allerarmste huishoudens, niet op die huishoudens die zich vlak voor de armoedegrens bevinden.
Armoede doet veel meer met een mens dan alleen een gebrek aan geld veroorzaken; het leidt tot chronische stress, schaamte en een verminderd denkvermogen. Het raakt de mentale en fysieke gezondheid diepgaand.
Oekraïne en Moldavië zijn volgens economische prognoses de armste landen van Europa, gemeten naar het bruto binnenlands product (bbp) per hoofd van de bevolking. Binnen de Europese Unie (EU) is Bulgarije het armste lidstaat.
Volgens het Amerikaanse Census Bureau bedroeg het nationale armoedpercentage 12,7% in 2023, een stijging ten opzichte van 12,4% in 2022. De volgende staten en territoria hebben de hoogste armoedecijfers in het land: Puerto Rico, Louisiana, Mississippi, New Mexico, West Virginia, Kentucky, Oklahoma, Arkansas, New York en Tennessee.
Burundi | BBP per hoofd van de bevolking: $214
Burundi is het armste land van Afrika en kampt met politieke instabiliteit, structurele economische problemen en een inflatie die begin 2025 oploopt tot gemiddeld 39%.