Een kardinaal is hoger in rang dan een bisschop. In de hiërarchie van de Katholieke Kerk staan kardinalen direct onder de paus.
Boven de bisschoppen stonden de aartsbisschoppen, die toezicht hielden op de gang van zaken in verschillende bisdommen die samen een aartsbisdom vormden. Daaronder kwamen de kardinalen, hoge bisschoppen die de macht hadden om het hoogste lid van de Kerk, de paus zelf, te kiezen.
Een bisschop is een kerkelijk leidsman van een bisdom, een kardinaal is een speciale ere-titel voor een vooraanstaande bisschop die de paus mag kiezen, en alle kardinalen zijn tegenwoordig verplicht ook bisschop.
In de Rooms-Katholieke Kerk is de geestelijkheid strak georganiseerd volgens een strikte hiërarchie. De belangrijkste rangen binnen het kerkelijk ambt, van hoog naar laag, zijn: Katholieke Vesting
Met de trits paus, bisschoppen, pastoors is de hoofdlijn van de kerkelijke hiërarchie geschetst. De andere functies en structuren binnen de Kerk werken ten dienste hiervan. Kardinalen helpen de paus bij het bestuur van de wereldkerk. Vicarissen assisteren een bisschop bij het bestuur van het bisdom.
Historici noemen paus Benedictus IX, paus Johannes XII en paus Alexander VI vaak als de ergste pausen ooit. Er is geen duidelijke winnaar, maar deze mannen maakten de grootste puinhoop van de Kerk door geweld, geld en slecht gedrag.
Een van de uitverkorenen was Wim Eijk, de aartsbisschop van Utrecht. Hij werd daarmee de enige kiesgerechtigde kardinaal van Nederland, aangezien kardinaal Ad Simonis enkele maanden eerder tachtig was geworden en dus te oud voor conclaafdeelname.
Normaal gesproken dragen kardinalen rood (de kleur symboliseert de bereidheid om het eigen bloed voor de Kerk te offeren), de bisschoppen paars (de dienstbaarheid van de bisschop aan de kerk en de verantwoordelijkheid voor het bisdom dat hij leidt) en priesters alleen zwart, het afzien van het wereldlijke.
De paus is de bisschop van Rome en het hoofd van de wereldwijde katholieke kerk. Hij staat ook bekend als de opperste pontifex, Romeinse pontifex of soevereine pontifex. Van de 8e eeuw tot 1870 was de paus de soeverein of het staatshoofd van de Pauselijke Staten, en sinds 1929 van de veel kleinere Vaticaanstad.
De hiërarchie van de katholieke kerk is de rangorde van leiders en dienaren, met de paus, kardinalen en bisschoppen als belangrijkste functies.
Hoewel de meeste kardinalen bisschoppen zijn, zijn er uitzonderingen. De paus kan een priester tot kardinaal benoemen zonder dat deze tot bisschop gewijd hoeft te zijn, hoewel dit zelden voorkomt. Zo zijn er bijvoorbeeld enkele oudere priesters tot kardinaal benoemd zonder bisschopswijding.
Kardinaal altijd bisschop
Paus Johannes XXIII (1958-1963) bepaalde in 1962 dat alle kardinalen die op het moment van hun creatie nog geen bisschop zijn, voortaan de bisschopswijding moeten ontvangen.
De traditionele opvatting van de Latijnse Kerk is dat het sacramentele karakter van bisschoppen en priesters hetzelfde is, maar bisschoppen krijgen meer gezag door hun wijding. De drie sacramentele niveaus van de Heilige Orden zijn daarom priester, diaken en subdiaken.
Het Vaticaanse document dat een conclaaf regelt, bekend onder de Latijnse naam Universi Dominici Gregis, legt de criteria voor de kiesgerechtigden vast en maakt duidelijk dat kardinalen jonger dan 80 jaar het recht hebben om de paus te kiezen, met uitzondering van degenen die "canoniek zijn afgezet of die met toestemming van de paus afstand hebben gedaan van het ambt ...".
Kerkelijke Hiërarchie
(Canon 33): "Er is besloten dat het huwelijk geheel verboden is voor bisschoppen, priesters en diakens, of voor alle geestelijken die in de bediening zijn geplaatst, en dat zij zich van hun echtgenotes afzijdig houden en geen kinderen verwekken; wie dit doet, zal van de eer van het geestelijke ambt worden beroofd."
Sinds 1962 zijn alle kardinalen ook bisschop. Wie kardinaal gecreëerd wordt en nog geen bisschop is, moet dus sindsdien eerst tot bisschop gewijd worden.
Pausdom: Aan de top van de hiërarchie van de katholieke kerk staat het pausdom. De paus, beschouwd als de plaatsvervanger van Christus op aarde, bekleedt het hoogste gezag. Zijn rol omvat het bewaren van de leerstellige integriteit, het bieden van geestelijke begeleiding en het dienen als symbool van eenheid voor de gehele kerk.
Als groep bieden de kardinalen de paus ondersteuning bij het bestuur van de kerk. Hun titel brengt extra verantwoordelijkheden met zich mee, zowel in hun eigen land als binnen de wereldwijde kerk. Het woord kardinaal lijkt zijn oorsprong te hebben in het Latijnse woord cardo, wat scharnier betekent.
Redenen die genoemd worden voor het dragen van een keppel: Erkenning dat God "boven" ons is. "Acceptatie" van de 613 mitswot (geboden) "Identificatie" met het Joodse volk.
Hoewel paars van oudsher geassocieerd wordt met royalty, is de kleur geëvolueerd tot symbool voor boetedoening en nederigheid. Credit: (AP Photo/Gregorio Borgia) Kardinaal Camillo Ruini is te zien met zijn hoofd verborgen tijdens een laatste mis die door kardinalen wordt gevierd in de Sint-Pietersbasiliek, 7 mei 2025.
“In tegenstelling tot de priesterwijding is de diakenwijding op zichzelf geen sacrament maar behoort naast de priesterwijding samen met de bisschopswijding tot het wijdingssacrament. De diaken heeft minder sacramentele bevoegdheid dan de priester en de bisschop.
Kardinaal Wim Eijk (71) stelt zich open voor het pausschap na het overlijden van Franciscus. De kans op een Europese paus is volgens kenners klein, mede door de machtsverschuiving naar het zuiden van de wereld. Eijk wordt niet genoemd in de lijstjes van internationale media zoals de BBC en Italiaanse kranten.
Salaris kardinalen
Voor de volledigheid: kardinalen krijgen wél een vergoeding van circa 5000 euro netto per maand, met gratis kost en inwoning.
Nederland heeft momenteel één levende kardinaal: Wim Eijk, de aartsbisschop van Utrecht. In de geschiedenis heeft Nederland in totaal acht kardinalen gekend, waaronder paus Adrianus VI.