De vijf hoofdvormen van ouderenmishandeling zijn verwaarlozing, financieel misbruik, en psychische, lichamelijke en seksuele mishandeling.
De meest voorkomende vormen van intentionele ouderenmishandeling zijn: financiële uitbuiting, agressie en verwaarlozing. Soms is de mishandeling het gevolg van overbelasting van de mantelzorger. Dat wordt ontspoorde zorg genoemd. Er hoeft dan geen sprake te zijn van opzet.
Signalen van ouderenmishandeling kunnen zijn:
Financieel misbruik van ouderen is het ongeoorloofd gebruik van iemands geld, goederen of bezittingen, zoals diefstal van geld of sieraden, misbruik van een pinpas of het onder druk zetten om een testament te wijzigen. Dit gebeurt vaak door iemand uit de eigen omgeving, zoals familie, vrienden of zorgverleners.
Word je door iemand in je omgeving gekleineerd, geïntimideerd of gepest? Dan kan er sprake zijn van geestelijke mishandeling. Geestelijke mishandeling wordt ook wel psychische of emotionele mishandeling genoemd. Langdurige en herhaalde geestelijke mishandeling levert grote spanningen op.
Signalen bij volwassenen
Slachtoffers trekken zich vaak terug en worden stil. Ze verdedigen hun partner en komen vaak voor ze op. Het slachtoffer ontwijkt de vraag 'hoe gaat het met je', vindt zichzelf niks waard, kan depressief zijn of is zonder duidelijke reden bang, boos of verward.
Intimiteitspartnergeweld komt veel voor bij vrouwen en is geassocieerd met negatieve gevolgen voor de gezondheid, waaronder een verhoogd risico op dementie.
Belangrijkste risicofactoren zijn de mate van (zorg)afhankelijkheid, de loyaliteitsrelatie die er is tussen pleger en slachtoffer en de omstandigheden waarin de pleger verkeert, zoals schulden, psychische problemen, verslaving.
U kunt ouderenmishandeling in huiselijke kring melden bij Veilig Thuis. Dit is het advies- en meldpunt voor iedereen die met huiselijk geweld te maken heeft of krijgt. Ook als u alleen een vermoeden heeft van ouderenmishandeling, kunt u dit melden.
Het omvat onder meer het zonder toestemming intrekken in de woning van een oudere, het niet bijdragen aan de huishoudelijke kosten en het dwingen, onder druk zetten of misleiden van een oudere om documenten te ondertekenen met betrekking tot leningen, onroerend goed, testamenten of volmachten.
Zelfverwaarlozing bij ouderen is een sluipend probleem waarbij onvoldoende zorg wordt gedragen voor de eigen gezondheid of leefomgeving. Onderliggende oorzaken zijn vaak dementie, depressie, eenzaamheid of lichamelijke achteruitgang. Het is geen bewuste keuze, maar een uiting van overmacht.
Let op signalen bij het slachtoffer
Geld en waardevolle spullen die uit huis verdwijnen. Plotseling te weinig geld hebben. Niet goed kunnen uitleggen waarom veel geld is gepind. Niet meer op tijd betalen van huur, energie of andere rekeningen.
Naast (ernstig) lichamelijk letsel, kan ouderenmishandeling leiden tot:
De precieze omvang van verwaarlozing onder ouderen is niet bekend, maar wordt geschat op ongeveer 1,5% van de zelfstandig wonende ouderen. Blijkbaar is het lastig voor hulp- en dienstverleners verwaarloosde ouderen te her- kennen. Mogelijk weten ze ook niet bij wie ze hen kunnen melden voor gepaste hulp.
Dwingende controle meest voorkomende vorm van huiselijke geweld. Onder huiselijk geweld1 vallen fysiek geweld, dwingende controle, stalking door een ex-partner of seksueel geweld gepleegd door iemand uit de huiselijke kring, dat wil zeggen een gezins- of familielid of (ex-)partner.
Nee, je kunt bij de politie niet direct los aangifte doen van alleen 'emotionele schade', omdat dat op zichzelf in het strafrecht geen apart strafbaar feit is. Wel kun je aangifte doen van strafbare handelingen die deze schade veroorzaken (zoals bedreiging, stalking of mishandeling), en kun je via een strafproces of civiele procedure een vergoeding voor immateriële schade (smartengeld) eisen.
Ook als het om iemand anders gaat. Zij bieden hulp, advies en ondersteuning. Is er direct gevaar, bel dan met 112. Bel met Veilig Thuis via 0800-2000 als er geen direct gevaar is.
Financieel misbruik is wanneer iemand in een vertrouwenspositie zich bemoeit met het vermogen van een oudere om zijn of haar financiën te verwerven, te gebruiken of te beheren. Het is altijd een misdrijf, maar wordt niet altijd vervolgd. Bijvoorbeeld: een misbruiker kan een oudere uitbuiten door grote bedragen te eisen.
Financiële mishandeling kan zich voordoen wanneer iemand:
Voegt hun naam toe aan je rekening. Zet je onder druk om je testament te wijzigen op een manier waar je je niet prettig bij voelt. Heeft aangeboden om boodschappen te doen of rekeningen te betalen met je geld, maar neemt het aan zonder het te gebruiken zoals afgesproken. Vraagt je om te bewijzen waaraan je je geld hebt uitgegeven.
Veilig Thuis is het advies- en meldpunt voor huiselijk geweld en kindermishandeling. Het landelijke orgaan heeft duidelijke wettelijke grenzen en mag bepaalde dingen niet doen: straffen uitdelen, zomaar iemands huis binnendringen of privégegevens misbruiken.
Voor deze senioren kan thuiszorg, zoals hulp van een verzorgende of thuisverpleegkundige, de juiste keuze zijn. Andere senioren geven misschien de voorkeur aan een woonzorgcentrum of verpleeghuis. Als uw ouders thuis willen blijven wonen, kunt u lokale, erkende thuiszorgorganisaties raadplegen.
Het TOP-3 model (de TOP-3 methodiek) is een werkwijze bij huiselijk geweld en kindermishandeling gericht op directe veiligheid, dezelfde taal spreken, en samenwerken. Het helpt professionals en gezinnen om de belangrijkste onveilige situaties te ordenen en aan te pakken.
Een aanzienlijk aantal ouderen ervaart cognitieve achteruitgang of cognitieve beperkingen. Ouderen lopen een groter risico op mishandeling als ze alleen wonen, geïsoleerd zijn van hun gemeenschap, afhankelijk zijn van anderen voor zorg of beperkte sociale contacten hebben.
Het meest recente prevalentieonderzoek (Regioplan, 2018) schat inderdaad in dat 1 op de 20 ouderen ooit slachtoffer is geworden van ouderenmishandeling. Dat zijn schrikbarende cijfers. Het is wel zo dat er jaarlijks bij Veilig Thuis minder meldingen worden gedaan (ongeveer 2.400 meldingen op jaarbasis).
Financieel veilig ouder worden begint met goede voorbereiding. Leg afspraken tijdig vast in een levenstestament, regel (digitale) bankzaken veilig met volmachten en bescherm uzelf tegen misbruik door signalen van financiële uitbuiting direct te herkennen en te bespreken.